Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Bir uçak durgun hâlden başlayıp pist boyunca 2,5 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. 1300 m sonraki hızı v değerini bulun.
v₀ = 0a = 2,5 m/s²s = 1300 m
v = m/s
2.KinematikZor
Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 9 s boyunca 3 m/s² ile hızlanıyor, sonra 30 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 3 m/s² ile fren yapıyor. Toplam yolculuk süresi t değerini bulun.
a1 = 3 m/s²t1 = 9 st2 = 30 sa3 = −3 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
8 kg’lık bir blok, yatayla 35° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 8 kgθ = 35°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Bir bloğa itme veriliyor ve 15° eğimli bir rampada 7,5 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?
v₀ = 7,5 m/sθ = 15°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 30 m/s hızla atılıyor ve 55 m uzağa düşmelidir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. İki olası atış açısından küçük olanı θ bulun.
v₀ = 30 m/sR = 55 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Eğik atışZor
Bir top 60 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 15 m/sθ = 20°h = 60 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 10 kg olan bir top, 1 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 50° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 10 kgL = 1 mθ = 50°g = 9,81 m/s²
T = N
8.İş ve enerjiZor
10 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 2,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 2,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,3) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 1500 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 10 kgh = 2,5 mL = 2,5 mμ = 0,3k = 1500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
9.Momentum ve çarpışmalarOrta
6 m/s hızla giden 3 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 4 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 3 kgm2 = 4 kgv1 = 6 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
10.Momentum ve çarpışmalarZor
0,4 kg’lık bir top bir duvara 26 m/s hızla çarpıyor ve 13 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,4 kgvin = 26 m/svout = 13 m/sΔt = 10 ms
Favg = N
11.Hidrostatik kuvvetOrta
2 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 1,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
3 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 3 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
d = 3 mH = 3 mb = 3 mρ = 1000 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
13.Süreklilik ve BernoulliOrta
Su, 200 mm değerinden 100 mm değerine daralan yatay bir borudan akıyor. Geniş bölümde basınç 310 kPa, hız 2,75 m/s. Kayıpları ihmal ederek dar bölümdeki basınç p2 değerini bulun.
Kapalı bir su tankında suyun üstünde 20 kPa gösterge basıncında sıkıştırılmış hava vardır. Su, su yüzeyinin 3,5 m altındaki 50 mm çaplı bir açıklıktan açık havaya çıkıyor. Kayıpları ihmal ederek şunu bulun: jet hızı v. g = 9,81 m/s² alın.
Bir ısı makinesi 225 °C sıcaklığındaki sıcak kaynak ile 20 °C sıcaklığındaki soğuk kaynak arasında çalışıyor. 2400 kJ ısı alıyor. Üretebileceği en fazla iş Wmax değerini bulun.
TH = 225 °CTL = 20 °CQH = 2400 kJ
Wmax = kJ
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir Carnot ısı makinesi 900 °C’deki bir kaynaktan 110 kW ısı alıyor ve 27 °C’deki çevreye ısı atıyor. Tüm işi, -25 °C’deki bir dondurucudan ısı çeken ve yine 27 °C’deki çevreye ısı atan bir Carnot soğutucusunu çalıştırıyor. Dondurucudan ısı çekilme hızı Q̇L değerini bulun.
TH = 900 °CT0 = 27 °CTL = -25 °CQ̇H = 110 kW
Q̇L = kW
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
15 m/s ile hareket eden 1000 Hz’lik bir kaynak ve 5 m/s ile hareket eden bir gözlemci birbirine yaklaşıyor. Ses sürati 343 m/s’dir. Gözlemcinin duyduğu frekansı, f′, bulun.
f = 1000 Hzv = 343 m/svs = 15 m/svo = 5 m/s
f′ = Hz
20.Dalgalar, ses ve optikZor
633 nm dalga boylu ışık, milimetrede 800 çizgili bir ağa dik olarak düşüyor. 1. mertebe maksimumunun açısını, θ1, bulun.
N = 800 mm⁻¹λ = 633 nmm = 1
θ1 = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: v = 80,62 m/s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Mesafe sonundaki hız
v = √(2·a·s) = √(2·2,5·1300) = 80,62 m/s
Cevap
v = 80,62 m/s
(290,2 km/h)
2.Kinematik
Cevap: t = 48 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
En yüksek hız
v = a1·t1 = 3·9 = 27 m/s
Frenleme süresi
t3 = v/a3 = 27/3 = 9 s
Toplam süre
t = 9 + 30 + 9 = 48 s
Cevap
t = 48 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 3,216 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Yavaşlama
İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.
a = 9,81·(sin 15° + 0,3·cos 15°) = 5,382 m/s²
Yol
d = v₀²/(2a) = 7,5²/(2·5,382) = 5,226 m
Cevap
d = 5,226 m
5.Eğik atış
Cevap: θ = 18,42 °
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Menzil formülü
R = v₀²·sin 2θ/g → sin 2θ = 9,81·55/30² = 0,5995
Açı
2θ = 36,83° → θ = 18,42°
Cevap
θ = 18,42°
Diğer çözüm 90° − θ = 71,58°.
6.Eğik atış
Cevap: x = 57,22 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 15·cos 20° = 14,1 m/s
vy = v0·sin θ = 15·sin 20° = 5,13 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 60 + 5,13·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (5,13 + √(26,32 + 1177))/9,81 = 4,059 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 14,1·4,059 = 57,22 m
Cevap
x = 57,22 m
7.İş ve enerji
Cevap: T = 168,2 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Alttaki hız
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·1·(1 − cos 50°) = 7,009 m²/s²
Alttaki kuvvetler
m·g = 10·9,81 = 98,1 N
T = mg + mv²/L = 98,1 + 10·7,009/1 = 168,2 N
Cevap
T = 168,2 N
Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 168,2 N.
8.İş ve enerji
Cevap: x = 47,84 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 98,1·(2,5 − 0,3·2,5) = 171,7 J
En büyük sıkışma
½kx² = 171,7 → x = √(2·171,7/1500) = 0,4784 m = 47,84 cm
Cevap
x = 47,84 cm
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = −0,8571 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (3 − 4)/(3 + 4)·6 = −0,8571 m/s
v′2 = 2·3/(3 + 4)·6 = 5,143 m/s
Cevap
v′1 = −0,8571 m/s
Eksi işareti, birinci kızağın geri sektiği anlamına gelir.
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 1560 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,4·(13 + 26) = 15,6 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 15,6/0,01 = 1560 N
Cevap
Favg = 1560 N
11.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 98,1 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 1,5 + 2/2 = 2,5 m
A = H·b = 2·2 = 4 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·2,5·4 = 98,1 kN
Cevap
F = 98,1 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 397,3 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 3 + 3/2 = 4,5 m
A = H·b = 3·3 = 9 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·4,5·9 = 397,3 kN
Cevap
F = 397,3 kN
13.Süreklilik ve Bernoulli
Cevap: p2 = 253,3 kPa
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Yüzeyden jete Bernoulli
v = √(2·(20000/1000 + 9,81·3,5)) = 10,42 m/s
Cevap
v = 10,42 m/s
15.İdeal gaz yasası
Cevap: P = 55280 kPa
İdeal gaz yasası: PV = nRT, n = m/M ile.
Mol
n = m/M = 470/4,003 = 117,4 mol
T = 10 + 273,15 = 283,1 K
Basınç
P = nRT/V = 117,4·8,314·283,1/0,005 = 55280 kPa
Cevap
P = 55280 kPa
16.İdeal gaz yasası
Cevap: V2 = 1,421 L
Birleşik gaz yasası: sabit miktarda ideal gaz için P1V1/T1 = P2V2/T2.
Mutlak sıcaklıklar
T1 = 308,1 K, T2 = 383,1 K
Birleşik gaz yasası
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 2·(400/700)·(383,1/308,1) = 1,421 L
Cevap
V2 = 1,421 L
17.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Wmax = 987,7 kJ
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 225 + 273,15 = 498,1 K
TL = 20 + 273,15 = 293,1 K
Carnot verimi
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 293,1/498,1 = 41,15 %
En fazla iş
Wmax = ηmax·QH = 0,4115·2400 = 987,7 kJ
Cevap
Wmax = 987,7 kJ
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Q̇L = 390,6 kW
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 900 + 273,15 = 1173 K
T0 = 27 + 273,15 = 300,1 K
TL = -25 + 273,15 = 248,1 K
Makine işi
η = 1 − 300,1/1173 = 0,7442
Ẇ = 0,7442·110 = 81,86 kW
Soğutucunun çektiği ısı
COPR = 248,1/(300,1 − 248,1) = 4,772
Q̇L = 4,772·81,86 = 390,6 kW
Cevap
Q̇L = 390,6 kW
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f′ = 1061 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …