pH’a bakın: 7,35’in altı asidoz, 7,45’in üstü alkalozdur.
Bunu açıklayan değeri bulun: PaCO₂ pH’ın tersi yönde hareket ediyorsa solunumsal, HCO₃⁻ pH ile aynı yönde hareket ediyorsa metabolik bozukluktur.
Öbür değere bakın: normalse kompanse olmamış, kompanse eden yönde anormalse kısmi kompansasyon, pH normal ve her iki değer anormalse tam kompansasyon vardır.
Yüksek bir anyon açığını delta oranıyla, albümin düşükse de düzeltilmiş açıkla denetleyin.
Klinik değerlendirme skorları
Glasgow Koma Skalası
GCS = E (1–4) + V (1–5) + M (1–6) = 3–15
APGAR
5 belirti × 0–2 = 0–10; 7–10 güven verici, 4–6 orta derecede anormal, 0–3 düşük
Braden skalası
5 × (1–4) + 1 × (1–3) = 6–23; ≤ 18 risk altında
Morse düşme skalası
düşme 25, tanı 15, yardımcı 15/30, IV 20, yürüyüş 10/20, mental durum 15
NEWS2 riski
0–4 düşük; tek bir 3 düşük–orta; 5–6 orta; ≥ 7 yüksek
Ortalama arter basıncı
MAP = (SBP + 2·DBP)/3 = DBP + PP/3
Nabız basıncı ve şok indeksi
PP = SBP − DBP, SI = HR/SBP
Beden kitle indeksi
BMI = kg/m² = 703·lb/in²
Yöntem
Sorunun kullandığı skor çizelgesini ve aralığını bulun (GCS 3–15, APGAR 0–10, Braden 6–23, Morse 0–125).
Her maddeyi ayrı ayrı puanlayın, tanımı düzeyiyle eşleştirin.
Madde puanlarını toplayın ve toplamın aralık içinde olduğunu kontrol edin.
Kesme değerlerini uygulayın: NEWS2 için ayrıca tek başına 3 puan alan parametre olup olmadığına bakın.
Türetilmiş değerler için MAP = (SKB + 2·DKB)/3, PP = SKB − DKB, SI = KH/SKB ve BKİ = kg/m² kullanın.
Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Yöntem
Sorunu adlandırın: pompa yetmezliği, tıkalı arter, ritim, pıhtı, hava yolu daralması, enfeksiyon ya da bir cihaz sorunu.
Önce tehlike işaretlerini kontrol edin: hipoksi, hipotansiyon, göğüs ağrısı, yeni konfüzyon, soğuk nabızsız bir ekstremite.
Oksijeni hastaya göre ayarlayın: çoğu için %94–98, CO₂ retansiyonu riski taşıyanlar için %88–92.
Her ilacı testine ve riskine bağlayın: varfarin ve INR, heparin ve aPTT ile trombositler, diüretikler ve potasyum.
Güvenli ilk eylemi seçin, sonra durumu bildirin ve yeniden değerlendirin.
2Alıştırma soruları
1.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamalarıOrta
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bir hastanın Hb’si 114 g/L, SaO₂’si %94 ve PaO₂’si 71 mmHg (9,5 kPa). Arter oksijen içeriğini CaO₂ = 1,34 × Hb (g/dL) × SaO₂ + 0,003 × PaO₂ (mmHg) ile mL O₂/dL cinsinden bulun.
Hb 114 g/LSaO₂ 94%PaO₂ 71 mmHg (9,5 kPa)
CaO₂ = mL/dL
2.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamalarıZor
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bir nakil 75 dakika sürecek. E boyutundaki tüp (faktör 0,28 L/psi) 850 psi gösteriyor. 200 psi güvenli artık basıncı koruyarak tüm nakil boyunca dayanan en yüksek tam sayı akışı Q L/dk cinsinden bulun.
75 min850 psif = 0,28 L/psi200 psi
Q = L/min
3.Arter kan gazı yorumlamaOrta
Alıştırma değerleri: Na⁺ 140 mmol/L, glukoz 19,7 mmol/L ve üre 6,5 mmol/L. Serum ozmolalitesini, Osm = 2·Na⁺ + glukoz + üre, en yakın tam sayıya yuvarlayarak hesaplayın.
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bir alıştırma hastası Braden skalasıyla değerlendiriliyor: duyusal algı: hafif kısıtlı; nemlilik: sürekli nemli; aktivite: sık yürüyor; hareketlilik: kısıtlılık yok; beslenme: çok yetersiz; sürtünme ve makaslama: olası sorun. Braden toplamını B bulun.
6–23
B =
6.Klinik değerlendirme skorlarıZor
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bu gözlemler için NEWS2 çizelgesini (SpO₂ skala 1) kullanın: solunum sayısı 20/dk, SpO₂ %99 ek oksijen altında, kan basıncı 150/90 mmHg, nabız 40/dk, yalnızca ağrıya yanıt veriyor, vücut sıcaklığı 37,9 °C. Hasta hangi klinik risk grubuna girer? Tıklayın.
RR 20SpO₂ 99%O₂SBP 150HR 40PT 37,9 °C
1düşük
2düşük–orta
3orta
4yüksek
7.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunumOrta
Güncel kılavuzlara göre akut koroner sendromlu bir hastaya oksijen ne zaman verilmelidir?
ASatürasyon ne olursa olsun her zaman 15 L/dk
BYalnızca SpO₂ hedef aralığın altındayken
CYalnızca troponin sonucu çıktıktan sonra
DHiçbir zaman, çünkü oksijen kalp kasına zarar verir
8.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunumZor
A nurse looked after a patient for a shift before smear-positive pulmonary TB was diagnosed, without wearing a respirator. What should happen?
AStart a full six-month course of TB drugs at once without any tests
BReport it so occupational health can arrange follow-up screening
CStay off work for six months in case symptoms develop
DTake no action, as healthcare workers are immune to TB
3Çözeltiler
1.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamaları
Cevap: CaO₂ = 14,57 mL/dL
Oksijen içeriği ve sunumu: CaO₂ = 1,34 × Hb (g/dL) × SaO₂ + 0,003 × PaO₂ (mmHg), kan dL’si başına mL O₂ cinsinden; SaO₂ kesir olarak alınır. Oksijenin neredeyse tamamı hemoglobine bağlıdır; çözünmüş kısım küçüktür. Sunum DO₂ = CaO₂ × kardiyak output (L/dk) × 10 (mL/dk); çünkü 1 L = 10 dL; dinlenim halindeki normal yetişkin değeri yaklaşık 1000 mL/dk’dır.
g/dL cinsinden Hb
114 g/L = 11,4 g/dL
Bağlı oksijen
1,34·11,4·0,94 = 14,36 mL/dL
Çözünmüş oksijen
0,003·71 = 0,213 mL/dL
Oksijen içeriği
CaO₂ = 14,36 + 0,213 = 14,57 mL/dL
Cevap
CaO₂ = 14,57 mL/dL
2.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamaları
Cevap: Q = 2 L/min
Tüp süresi: kullanılabilir litre = (manometre basıncı − güvenli artık basınç) × tüp faktörü; güvenli artık basınç genellikle 200 psi’dir. L/psi cinsinden tüp faktörleri: D 0,16, E 0,28, H (ve K) 3,14. Süre (dk) = kullanılabilir litre/akış (L/dk). Süreyi aşağı yuvarlayın, asla yukarı değil; böylece tüp zamanında değiştirilir. Bar tabanlı sistemlerde gaz hacmi, su kapasitesi (L) × basınçtır (bar).
Kullanılabilir litre
(850 − 200)·0,28 = 182 L
En yüksek akış
182/75 = 2,427 L/min → Q = 2 L/min
Cevap
Q = 2 L/min
3.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: Osm = 306 mOsm/kg
Türetilmiş değerler: hesaplanan serum ozmolalitesi, tüm değerler mmol/L cinsindeyken 2·Na⁺ + glukoz + üredir (glukoz ve BUN mg/dL cinsindeyse 2·Na⁺ + glukoz/18 + BUN/2,8); normal değer yaklaşık 275–295 mOsm/kg’dır. P/F oranı, PaO₂’nin kesir olarak FiO₂’ye bölünmesidir. Deniz seviyesinde alveoler oksijen basıncı PAO₂ = FiO₂·(760 − 47) − PaCO₂/0,8 mmHg’dir ve A–a gradyanı PAO₂ − PaO₂’dir.
Hesaplanan ozmolalite
Osm = 2·140 + 19,7 + 6,5 = 306,2 ≈ 306 mOsm/kg
Cevap
Osm = 306 mOsm/kg
4.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: ek solunumsal asidoz
Beklenen kompanzasyon: metabolik asidozda Winter formülü PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg öngörür; bu aralığın üzerindeki ölçülen değer ek bir solunumsal asidoza, altındaki ek bir solunumsal alkaloza işaret eder. Anyon açığı AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), normalde yaklaşık 8–12 mmol/L, yüksek açıklı metabolik asidozu normal açıklı olandan ayırır; düşük albümin yüksek açığı gizler (albümin 4,0’ın altında kaldığı her g/dL için 2,5 ekleyin). Delta oranı (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) yaklaşık 0,8 ile 2 arasındaysa saf yüksek açıklı asidoza uyar (bazı kaynaklar 0,8 yerine 1 kullanır), bunun altındaysa eklenmiş normal açıklı asidoza, 2’nin üzerindeyse eklenmiş metabolik alkaloza.
Beklenen PaCO₂
1,5·17 + 8 = 33,5 → 31,5–35,5 mmHg
Karşılaştırın
ölçülen: 48 mmHg → ek solunumsal asidoz
Cevap
ek solunumsal asidoz
5.Klinik değerlendirme skorları
Cevap: B = 15
Braden skalası: bası yarası riski için altı alt ölçek. Duyusal algı, nemlilik, aktivite, hareketlilik ve beslenme, en kötü düzeyden (1) sorun olmamasına (4) kadar 1 ile 4 arasında; sürtünme ve makaslama 1 ile 3 arasında puanlanır. Toplam 6 ile 23 arasındadır ve düşük toplam daha yüksek risk demektir. Yaygın bantlar: 19–23 risk yok, 15–18 hafif risk, 13–14 orta risk, 10–12 yüksek risk ve 9 ve altı çok yüksek risk.
Her alt ölçeği puanlayın
duyusal algı: hafif kısıtlı → 3
nemlilik: sürekli nemli → 1
aktivite: sık yürüyor → 4
hareketlilik: kısıtlılık yok → 4
beslenme: çok yetersiz → 1
sürtünme ve makaslama: olası sorun → 2
Toplayın
Braden toplamı = 3 + 1 + 4 + 4 + 1 + 2 = 15
Cevap
B = 15
6.Klinik değerlendirme skorları
Cevap: yüksek
NEWS2 (National Early Warning Score 2, Royal College of Physicians 2017): yedi parametrenin her birini çizelgeyle puanlayın (solunum sayısı, skala 1’de SpO₂, oda havası ya da ek oksijen, sistolik kan basıncı, nabız, ACVPU ölçeğinde bilinç ve vücut sıcaklığı) ve puanları toplayın. Klinik risk: 0–4 düşük; tek bir parametrede 3 puan düşük–orta; 5–6 orta; 7 ve üzeri yüksek. Toplam 5 ve üzeri acil yanıt gerektirir.
Her parametreyi puanlayın
RR 20/min → 0
SpO₂ 99% → 0
oksijen altında → 2
SBP 150 mmHg → 0
HR 40/min → 3
yalnızca ağrıya yanıt veriyor (P) → 3
T 37,9 °C → 0
Toplam ve kırmızı skorlar
NEWS2 = 0 + 0 + 2 + 0 + 3 + 3 + 0 = 8
En az bir parametre 3 puan alır.
Risk grubu
yüksek
Cevap
yüksek
Toplam 5 ve üzeri acil klinik yanıt gerektirir.
7.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Cevap: B · Yalnızca SpO₂ hedef aralığın altındayken
Cevap neden bu
Hipoksemik olmayan hastalarda rutin yüksek akışlı oksijenin yararı yoktur ve enfarkt boyutunu artırabilir. Oksijen, satürasyon hedefin altına düştüğünde verilir (örneğin bazı kılavuzlarda %90'ın, bazılarında %94'ün altı).
Cevap
B · Yalnızca SpO₂ hedef aralığın altındayken
8.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Cevap: B · Report it so occupational health can arrange follow-up screening
Cevap neden bu
Contact tracing includes staff exposed without respiratory protection. Occupational health assesses the risk, checks for symptoms and arranges testing (for example IGRA) at suitable intervals. Treatment is offered for latent infection if found. Exposed people do not usually need to stop work unless they become unwell.
Cevap
B · Report it so occupational health can arrange follow-up screening