pH’a bakın: 7,35’in altı asidoz, 7,45’in üstü alkalozdur.
Bunu açıklayan değeri bulun: PaCO₂ pH’ın tersi yönde hareket ediyorsa solunumsal, HCO₃⁻ pH ile aynı yönde hareket ediyorsa metabolik bozukluktur.
Öbür değere bakın: normalse kompanse olmamış, kompanse eden yönde anormalse kısmi kompansasyon, pH normal ve her iki değer anormalse tam kompansasyon vardır.
Yüksek bir anyon açığını delta oranıyla, albümin düşükse de düzeltilmiş açıkla denetleyin.
Klinik değerlendirme skorları
Glasgow Koma Skalası
GCS = E (1–4) + V (1–5) + M (1–6) = 3–15
APGAR
5 belirti × 0–2 = 0–10; 7–10 güven verici, 4–6 orta derecede anormal, 0–3 düşük
Braden skalası
5 × (1–4) + 1 × (1–3) = 6–23; ≤ 18 risk altında
Morse düşme skalası
düşme 25, tanı 15, yardımcı 15/30, IV 20, yürüyüş 10/20, mental durum 15
NEWS2 riski
0–4 düşük; tek bir 3 düşük–orta; 5–6 orta; ≥ 7 yüksek
Ortalama arter basıncı
MAP = (SBP + 2·DBP)/3 = DBP + PP/3
Nabız basıncı ve şok indeksi
PP = SBP − DBP, SI = HR/SBP
Beden kitle indeksi
BMI = kg/m² = 703·lb/in²
Yöntem
Sorunun kullandığı skor çizelgesini ve aralığını bulun (GCS 3–15, APGAR 0–10, Braden 6–23, Morse 0–125).
Her maddeyi ayrı ayrı puanlayın, tanımı düzeyiyle eşleştirin.
Madde puanlarını toplayın ve toplamın aralık içinde olduğunu kontrol edin.
Kesme değerlerini uygulayın: NEWS2 için ayrıca tek başına 3 puan alan parametre olup olmadığına bakın.
Türetilmiş değerler için MAP = (SKB + 2·DKB)/3, PP = SKB − DKB, SI = KH/SKB ve BKİ = kg/m² kullanın.
Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Yöntem
Sorunu adlandırın: pompa yetmezliği, tıkalı arter, ritim, pıhtı, hava yolu daralması, enfeksiyon ya da bir cihaz sorunu.
Önce tehlike işaretlerini kontrol edin: hipoksi, hipotansiyon, göğüs ağrısı, yeni konfüzyon, soğuk nabızsız bir ekstremite.
Oksijeni hastaya göre ayarlayın: çoğu için %94–98, CO₂ retansiyonu riski taşıyanlar için %88–92.
Her ilacı testine ve riskine bağlayın: varfarin ve INR, heparin ve aPTT ile trombositler, diüretikler ve potasyum.
Güvenli ilk eylemi seçin, sonra durumu bildirin ve yeniden değerlendirin.
2Alıştırma soruları
1.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamalarıOrta
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). E boyutundaki bir oksijen tüpü (faktör 0,28 L/psi) 850 psi gösteriyor ve 3 L/dk ile çalışıyor. 200 psi’lik güvenli artık basıncı koruyarak kaç dakika t dayanır? Tam dakikaya aşağı yuvarlayın.
850 psif = 0,28 L/psi3 L/min200 psi
t = min
2.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamalarıZor
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Yüksek akışlı nazal oksijen alan bir hastanın SpO₂’si FiO₂ 0,9 iken %87 ve solunum sayısı 26/dk. ROX indeksini ROX = (SpO₂/FiO₂)/SS ile bulun; SpO₂ yüzde, FiO₂ kesir olarak alınır. İki ondalık basamağa yuvarlayın.
SpO₂ 87%FiO₂ 0,9RR 26/min
ROX =
3.Arter kan gazı yorumlamaOrta
Bir alıştırma gazı PaCO₂ 26 mmHg (3,5 kPa) gösteriyor. HCO₃⁻ için 24 mmol/L başlangıç değerinden yola çıkın ve şu kuralı kullanın: akut solunumsal alkalozda PaCO₂, 40’ın altındaki her 10 mmHg için HCO₃⁻ değeri 2 mmol/L düşer. Beklenen HCO₃⁻ değerini bulun.
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bir hastanın nabzı 140/dk ve kan basıncı 123/74 mmHg. Şok indeksini SI = KH/SKB ile bulun. İki ondalık basamağa yuvarlayın.
HR 140/minBP 123/74 mmHg
SI =
6.Klinik değerlendirme skorlarıZor
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bu gözlemler için NEWS2 çizelgesini (SpO₂ skala 1) kullanın: solunum sayısı 18/dk, SpO₂ %90 oda havasında, kan basıncı 124/74 mmHg, nabız 64/dk, uyanık, vücut sıcaklığı 36,2 °C. Hasta hangi klinik risk grubuna girer? Tıklayın.
RR 18SpO₂ 90%havaSBP 124HR 64AT 36,2 °C
1düşük
2düşük–orta
3orta
4yüksek
7.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunumOrta
After thrombolysis for a myocardial infarction, which complication is the nurse most concerned to detect?
ABleeding, including a sudden change in neurological status
BA skin rash appearing at the sites of the ECG electrodes
CConstipation from bed rest
DA high blood glucose caused by the thrombolytic drug itself
8.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunumZor
MI'dan iyileşen bir hasta normal yaşama dönmekten kaygı duymaktadır. Hangi müdahale iyileşmeyi en iyi destekler?
AÜç ay yatakta dinlenme öğüdü vermek
BKendini iyi hissedince tabletleri bırakma öğüdü vermek
CKardiyak rehabilitasyona yönlendirmek
DTüm egzersizden kalıcı olarak kaçınma öğüdü vermek
3Çözeltiler
1.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamaları
Cevap: t = 60 min
Tüp süresi: kullanılabilir litre = (manometre basıncı − güvenli artık basınç) × tüp faktörü; güvenli artık basınç genellikle 200 psi’dir. L/psi cinsinden tüp faktörleri: D 0,16, E 0,28, H (ve K) 3,14. Süre (dk) = kullanılabilir litre/akış (L/dk). Süreyi aşağı yuvarlayın, asla yukarı değil; böylece tüp zamanında değiştirilir. Bar tabanlı sistemlerde gaz hacmi, su kapasitesi (L) × basınçtır (bar).
Kullanılabilir litre
(850 − 200)·0,28 = 182 L
Durasyon
182/3 = 60,67 min → t = 60 min
Cevap
t = 60 min
Bu yaklaşık 1 sa 00 dk eder.
2.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamaları
Cevap: ROX = 3,72
P/F oranı ve ARDS (Berlin tanımı): P/F = PaO₂ (mmHg)/FiO₂ (kesir olarak). En az 5 cmH₂O PEEP ya da CPAP ile ARDS, 200 < P/F ≤ 300 için hafif, 100 < P/F ≤ 200 için orta ve P/F ≤ 100 mmHg için ağır olarak derecelendirilir. Diğer Berlin ölçütlerinin de (bir hafta içinde başlangıç, bilateral opasiteler, kalp yetmezliğiyle tam olarak açıklanamama) karşılanması gerekir. kPa cinsinden PaO₂ × 7,5 mmHg verir. ROX indeksi (SpO₂/FiO₂)/solunum sayısı, yüksek akışlı nazal oksijen alan hastaları izlemek için kullanılır.
SpO₂/FiO₂
87/0,9 = 96,67
ROX
ROX = 96,67/26 = 3,718 ≈ 3,72
Cevap
ROX = 3,72
4,88’in altı: çalışmalarda düşük ROX, entübasyon gereksinimi olasılığının daha yüksek olmasıyla ilişkilendirilmiştir.
3.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: HCO₃⁻ = 21,2 mmol/L
Beklenen kompanzasyon: metabolik asidozda Winter formülü PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg öngörür; bu aralığın üzerindeki ölçülen değer ek bir solunumsal asidoza, altındaki ek bir solunumsal alkaloza işaret eder. Anyon açığı AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), normalde yaklaşık 8–12 mmol/L, yüksek açıklı metabolik asidozu normal açıklı olandan ayırır; düşük albümin yüksek açığı gizler (albümin 4,0’ın altında kaldığı her g/dL için 2,5 ekleyin). Delta oranı (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) yaklaşık 0,8 ile 2 arasındaysa saf yüksek açıklı asidoza uyar (bazı kaynaklar 0,8 yerine 1 kullanır), bunun altındaysa eklenmiş normal açıklı asidoza, 2’nin üzerindeyse eklenmiş metabolik alkaloza.
PaCO₂ değişimi
|26 − 40| = 14 mmHg → 1,4 × 10 mmHg
Beklenen HCO₃⁻
HCO₃⁻ = 24 − 2·1,4 = 21,2 mmol/L
Cevap
HCO₃⁻ = 21,2 mmol/L
4.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: ek solunumsal asidoz
Beklenen kompanzasyon: metabolik asidozda Winter formülü PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg öngörür; bu aralığın üzerindeki ölçülen değer ek bir solunumsal asidoza, altındaki ek bir solunumsal alkaloza işaret eder. Anyon açığı AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), normalde yaklaşık 8–12 mmol/L, yüksek açıklı metabolik asidozu normal açıklı olandan ayırır; düşük albümin yüksek açığı gizler (albümin 4,0’ın altında kaldığı her g/dL için 2,5 ekleyin). Delta oranı (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) yaklaşık 0,8 ile 2 arasındaysa saf yüksek açıklı asidoza uyar (bazı kaynaklar 0,8 yerine 1 kullanır), bunun altındaysa eklenmiş normal açıklı asidoza, 2’nin üzerindeyse eklenmiş metabolik alkaloza.
Beklenen PaCO₂
1,5·9 + 8 = 21,5 → 19,5–23,5 mmHg
Karşılaştırın
ölçülen: 28 mmHg → ek solunumsal asidoz
Cevap
ek solunumsal asidoz
5.Klinik değerlendirme skorları
Cevap: SI = 1,14
Kan basıncı değerleri: nabız basıncı PP = SKB − DKB. Ortalama arter basıncı MAP ≈ (SKB + 2·DKB)/3 = DKB + PP/3; bu tahmin, normal kalp hızında kalbin her atımın yaklaşık üçte ikisini diyastolde geçirmesine dayanır (kalp hızı yüksekken daha az doğrudur); en az yaklaşık 65 mmHg MAP, organ perfüzyonu için yaygın bir hedeftir. Şok indeksi SI = kalp hızı/SKB normalde yaklaşık 0,5–0,7’dir; yaklaşık 1’in üzerindeki bir değer şok için uyarı işaretidir.
Şok indeksi
SI = 140/123 = 1,138 ≈ 1,14
Cevap
SI = 1,14
1 ve üzeri: bu alıştırma olgusunda şok için uyarı işareti.
6.Klinik değerlendirme skorları
Cevap: düşük–orta
NEWS2 (National Early Warning Score 2, Royal College of Physicians 2017): yedi parametrenin her birini çizelgeyle puanlayın (solunum sayısı, skala 1’de SpO₂, oda havası ya da ek oksijen, sistolik kan basıncı, nabız, ACVPU ölçeğinde bilinç ve vücut sıcaklığı) ve puanları toplayın. Klinik risk: 0–4 düşük; tek bir parametrede 3 puan düşük–orta; 5–6 orta; 7 ve üzeri yüksek. Toplam 5 ve üzeri acil yanıt gerektirir.
Her parametreyi puanlayın
RR 18/min → 0
SpO₂ 90% → 3
oda havasında → 0
SBP 124 mmHg → 0
HR 64/min → 0
uyanık (A) → 0
T 36,2 °C → 0
Toplam ve kırmızı skorlar
NEWS2 = 0 + 3 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 = 3
En az bir parametre 3 puan alır.
Risk grubu
düşük–orta
Cevap
düşük–orta
Toplam düşük olsa bile tek bir 3 puan acil değerlendirme gerektirir.
7.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Cevap: A · Bleeding, including a sudden change in neurological status
Cevap neden bu
The main risk of thrombolysis is bleeding, from puncture sites, gums or the gut, and most seriously intracranial haemorrhage. The nurse monitors puncture sites, vital signs and neurological status and minimises invasive procedures. Reperfusion arrhythmias are also common.
Cevap
A · Bleeding, including a sudden change in neurological status
8.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Cevap: C · Kardiyak rehabilitasyona yönlendirmek
Cevap neden bu
Kardiyak rehabilitasyon, denetimli egzersizi, risk faktörü eğitimini, ilaç öğütlerini ve psikolojik desteği birleştirir. Yaşam kalitesini artırır, kardiyovasküler mortaliteyi ve yeniden yatışları azaltır. Hastalar, öğütlere göre iş, araç kullanma ve cinsel yaşam dahil etkinliklere kademeli olarak dönmeye teşvik edilir.