pH’a bakın: 7,35’in altı asidoz, 7,45’in üstü alkalozdur.
Bunu açıklayan değeri bulun: PaCO₂ pH’ın tersi yönde hareket ediyorsa solunumsal, HCO₃⁻ pH ile aynı yönde hareket ediyorsa metabolik bozukluktur.
Öbür değere bakın: normalse kompanse olmamış, kompanse eden yönde anormalse kısmi kompansasyon, pH normal ve her iki değer anormalse tam kompansasyon vardır.
Yüksek bir anyon açığını delta oranıyla, albümin düşükse de düzeltilmiş açıkla denetleyin.
Klinik değerlendirme skorları
Glasgow Koma Skalası
GCS = E (1–4) + V (1–5) + M (1–6) = 3–15
APGAR
5 belirti × 0–2 = 0–10; 7–10 güven verici, 4–6 orta derecede anormal, 0–3 düşük
Braden skalası
5 × (1–4) + 1 × (1–3) = 6–23; ≤ 18 risk altında
Morse düşme skalası
düşme 25, tanı 15, yardımcı 15/30, IV 20, yürüyüş 10/20, mental durum 15
NEWS2 riski
0–4 düşük; tek bir 3 düşük–orta; 5–6 orta; ≥ 7 yüksek
Ortalama arter basıncı
MAP = (SBP + 2·DBP)/3 = DBP + PP/3
Nabız basıncı ve şok indeksi
PP = SBP − DBP, SI = HR/SBP
Beden kitle indeksi
BMI = kg/m² = 703·lb/in²
Yöntem
Sorunun kullandığı skor çizelgesini ve aralığını bulun (GCS 3–15, APGAR 0–10, Braden 6–23, Morse 0–125).
Her maddeyi ayrı ayrı puanlayın, tanımı düzeyiyle eşleştirin.
Madde puanlarını toplayın ve toplamın aralık içinde olduğunu kontrol edin.
Kesme değerlerini uygulayın: NEWS2 için ayrıca tek başına 3 puan alan parametre olup olmadığına bakın.
Türetilmiş değerler için MAP = (SKB + 2·DKB)/3, PP = SKB − DKB, SI = KH/SKB ve BKİ = kg/m² kullanın.
Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Yöntem
Sorunu adlandırın: pompa yetmezliği, tıkalı arter, ritim, pıhtı, hava yolu daralması, enfeksiyon ya da bir cihaz sorunu.
Önce tehlike işaretlerini kontrol edin: hipoksi, hipotansiyon, göğüs ağrısı, yeni konfüzyon, soğuk nabızsız bir ekstremite.
Oksijeni hastaya göre ayarlayın: çoğu için %94–98, CO₂ retansiyonu riski taşıyanlar için %88–92.
Her ilacı testine ve riskine bağlayın: varfarin ve INR, heparin ve aPTT ile trombositler, diüretikler ve potasyum.
Güvenli ilk eylemi seçin, sonra durumu bildirin ve yeniden değerlendirin.
2Alıştırma soruları
1.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamalarıOrta
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bir hastanın Hb’si 70 g/L, SaO₂’si %98 ve PaO₂’si 105 mmHg (14,0 kPa). Arter oksijen içeriğini CaO₂ = 1,34 × Hb (g/dL) × SaO₂ + 0,003 × PaO₂ (mmHg) ile mL O₂/dL cinsinden bulun.
Hb 70 g/LSaO₂ 98%PaO₂ 105 mmHg (14,0 kPa)
CaO₂ = mL/dL
2.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamalarıZor
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Yüksek akışlı nazal oksijen alan bir hastanın SpO₂’si FiO₂ 0,9 iken %95 ve solunum sayısı 36/dk. ROX indeksini ROX = (SpO₂/FiO₂)/SS ile bulun; SpO₂ yüzde, FiO₂ kesir olarak alınır. İki ondalık basamağa yuvarlayın.
SpO₂ 95%FiO₂ 0,9RR 36/min
ROX =
3.Arter kan gazı yorumlamaOrta
Bir alıştırma arter kan gazı pH 7,17, PaCO₂ 43 mmHg (5,7 kPa) ve HCO₃⁻ 15 mmol/L gösteriyor. Birincil bozukluk metabolik asidoz’dır. Ne kadar kompanse edilmiştir? Cevabınıza tıklayın.
pH 7,17PaCO₂ 43 mmHg (5,7 kPa)HCO₃⁻ 15 mmol/L
1kompanse olmamış
2kısmen kompanse
3tam kompanse
4.Arter kan gazı yorumlamaZor
Alıştırma değerleri: Na⁺ 143, Cl⁻ 97 ve HCO₃⁻ 11 mmol/L. AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻) kullanarak delta oranını, (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻), hesaplayın. İki ondalık verin.
Na⁺ 143 mmol/LCl⁻ 97 mmol/LHCO₃⁻ 11 mmol/L
delta oranı =
5.Klinik değerlendirme skorlarıOrta
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bu gözlemler için NEWS2 çizelgesini (SpO₂ skala 1) kullanın: solunum sayısı 14/dk, SpO₂ %96 oda havasında, kan basıncı 142/86 mmHg, nabız 40/dk, uyanık, vücut sıcaklığı 36,8 °C. NEWS2 toplam skoru nedir?
RR 14SpO₂ 96%havaSBP 142HR 40AT 36,8 °C
NEWS2 =
6.Klinik değerlendirme skorlarıZor
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bir yetişkin 112 kg ağırlığında ve 158 cm boyunda. BKİ’yi hesaplayın ve DSÖ ağırlık kategorisine tıklayın.
112 kg158 cm
1zayıf
2normal kilolu
3fazla kilolu
4obezite sınıf I
5obezite sınıf II
6obezite sınıf III
7.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunumOrta
Yakın zamanda inme geçirmiş ve yutma güçlüğü olan bir hastada ateş ve sağ alt lobda raller gelişiyor. En olası neden nedir?
AAspirasyon pnömonisi
BSol ventrikül yetmezliği
CPulmoner emboli
DAkut astım
8.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunumZor
KOAH'lı bir hasta nefes darlığı çekmektedir ve oda havasında SpO₂ %84'tür. Kan gazında optimal tıbbi tedaviye rağmen pH 7,30 ve yüksek PaCO₂ saptanmıştır. Hangi tedavi düşünülecektir?
ANon-rebreather maskeyle yüksek konsantrasyonda oksijen
BSolunum hızını yavaşlatmak için IV sedasyon
CNebülize bronkodilatörleri kesmek
DNon-invaziv ventilasyon (NIV)
3Çözeltiler
1.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamaları
Cevap: CaO₂ = 9,507 mL/dL
Oksijen içeriği ve sunumu: CaO₂ = 1,34 × Hb (g/dL) × SaO₂ + 0,003 × PaO₂ (mmHg), kan dL’si başına mL O₂ cinsinden; SaO₂ kesir olarak alınır. Oksijenin neredeyse tamamı hemoglobine bağlıdır; çözünmüş kısım küçüktür. Sunum DO₂ = CaO₂ × kardiyak output (L/dk) × 10 (mL/dk); çünkü 1 L = 10 dL; dinlenim halindeki normal yetişkin değeri yaklaşık 1000 mL/dk’dır.
g/dL cinsinden Hb
70 g/L = 7 g/dL
Bağlı oksijen
1,34·7·0,98 = 9,192 mL/dL
Çözünmüş oksijen
0,003·105 = 0,315 mL/dL
Oksijen içeriği
CaO₂ = 9,192 + 0,315 = 9,507 mL/dL
Cevap
CaO₂ = 9,507 mL/dL
2.Oksijen tedavisi ve solunum hesaplamaları
Cevap: ROX = 2,93
P/F oranı ve ARDS (Berlin tanımı): P/F = PaO₂ (mmHg)/FiO₂ (kesir olarak). En az 5 cmH₂O PEEP ya da CPAP ile ARDS, 200 < P/F ≤ 300 için hafif, 100 < P/F ≤ 200 için orta ve P/F ≤ 100 mmHg için ağır olarak derecelendirilir. Diğer Berlin ölçütlerinin de (bir hafta içinde başlangıç, bilateral opasiteler, kalp yetmezliğiyle tam olarak açıklanamama) karşılanması gerekir. kPa cinsinden PaO₂ × 7,5 mmHg verir. ROX indeksi (SpO₂/FiO₂)/solunum sayısı, yüksek akışlı nazal oksijen alan hastaları izlemek için kullanılır.
SpO₂/FiO₂
95/0,9 = 105,6
ROX
ROX = 105,6/36 = 2,932 ≈ 2,93
Cevap
ROX = 2,93
4,88’in altı: çalışmalarda düşük ROX, entübasyon gereksinimi olasılığının daha yüksek olmasıyla ilişkilendirilmiştir.
3.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: kompanse olmamış
Kan gazı okuma (ROME): önce pH: 7,35’in altı asidemi, 7,45’in üstü alkalemidir. Sonra bunu açıklayan değeri bulun. PaCO₂ (normal 35–45 mmHg, 4,7–6,0 kPa) solunumsal kısımdır ve solunumsal bir bozuklukta pH’ın tersi yönde (Opposite) hareket eder; HCO₃⁻ (normal 22–26 mmol/L) metabolik kısımdır ve pH ile aynı yönde (Equal) hareket eder (Respiratory Opposite, Metabolic Equal). Öbür değer kompansasyonu gösterir: normalse kompanse olmamıştır; pH hâlâ anormalken pH’ı geri çeken yönde anormalse kısmen kompanse; pH normal ve her iki değer anormalse tam kompanse. Aralıklar laboratuvarlar arasında biraz farklılık gösterir; bunlar alıştırma değerleridir.
ROME, değer değer
pH 7,17: asidemi (7,35’in altı)
PaCO₂ 43 mmHg: normal (35–45)
HCO₃⁻ 15 mmol/L: düşük (22–26)
Kompansasyon
Klinik olarak beklenen kompansasyonu da kontrol edin: Winter formülüne göre beklenen PaCO₂ 28,5–32,5 mmHg’dir; dolayısıyla ölçülen 43 mmHg ek bir solunumsal asidoz olduğunu gösterir (karışık bozukluk). Yukarıdaki cevap ROME sınav sınıflandırmasıdır.
kompanse olmamış
Cevap
kompanse olmamış
4.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: delta oranı = 1,769
Beklenen kompanzasyon: metabolik asidozda Winter formülü PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg öngörür; bu aralığın üzerindeki ölçülen değer ek bir solunumsal asidoza, altındaki ek bir solunumsal alkaloza işaret eder. Anyon açığı AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), normalde yaklaşık 8–12 mmol/L, yüksek açıklı metabolik asidozu normal açıklı olandan ayırır; düşük albümin yüksek açığı gizler (albümin 4,0’ın altında kaldığı her g/dL için 2,5 ekleyin). Delta oranı (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) yaklaşık 0,8 ile 2 arasındaysa saf yüksek açıklı asidoza uyar (bazı kaynaklar 0,8 yerine 1 kullanır), bunun altındaysa eklenmiş normal açıklı asidoza, 2’nin üzerindeyse eklenmiş metabolik alkaloza.
Anyon açığı
AG = 143 − (97 + 11) = 35
Delta oranı
(35 − 12)/(24 − 11) = 23/13 = 1,769
Cevap
delta oranı = 1,769
1 ile 2 arası: saf yüksek anyon açıklı asidoz.
5.Klinik değerlendirme skorları
Cevap: NEWS2 = 3
NEWS2 (National Early Warning Score 2, Royal College of Physicians 2017): yedi parametrenin her birini çizelgeyle puanlayın (solunum sayısı, skala 1’de SpO₂, oda havası ya da ek oksijen, sistolik kan basıncı, nabız, ACVPU ölçeğinde bilinç ve vücut sıcaklığı) ve puanları toplayın. Klinik risk: 0–4 düşük; tek bir parametrede 3 puan düşük–orta; 5–6 orta; 7 ve üzeri yüksek. Toplam 5 ve üzeri acil yanıt gerektirir.
Her parametreyi puanlayın
RR 14/min → 0
SpO₂ 96% → 0
oda havasında → 0
SBP 142 mmHg → 0
HR 40/min → 3
uyanık (A) → 0
T 36,8 °C → 0
Toplayın
NEWS2 = 0 + 0 + 0 + 0 + 3 + 0 + 0 = 3
Cevap
NEWS2 = 3
6.Klinik değerlendirme skorları
Cevap: obezite sınıf III
Beden kitle indeksi: BKİ = ağırlık (kg)/boy (m)²; boy önce metreye çevrilir. Libre ve inçle BKİ = 703 × ağırlık (lb)/boy (in)². DSÖ yetişkin kategorileri: 18,5’in altı zayıf, 18,5–24,9 normal kilolu, 25,0–29,9 fazla kilolu, 30,0–34,9 obezite sınıf I, 35,0–39,9 obezite sınıf II ve 40 ve üzeri obezite sınıf III.
BMI
BMI = 112/1,58² = 44,86
Kategori
obezite sınıf III
Cevap
obezite sınıf III
7.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Cevap: A · Aspirasyon pnömonisi
Cevap neden bu
İnme sonrası disfaji aspirasyon riskini artırır. Sağ ana bronş daha geniş ve daha dikey olduğu için aspire edilen madde sıklıkla sağ alt loba girer. Yutma taraması, dik pozisyon ve ağız bakımı riski azaltır.
Cevap
A · Aspirasyon pnömonisi
8.Dahili-cerrahi: kardiyovasküler ve solunum
Cevap: D · Non-invaziv ventilasyon (NIV)
Cevap neden bu
Optimal tıbbi tedaviye rağmen süren solunum asidozu (pH <7,35 ve yüksek PaCO₂) ile seyreden akut KOAH alevlenmesinde NIV mortaliteyi ve entübasyon gereksinimini azaltır. Kontrollü oksijen %88–92 hedefiyle sürdürülür. Kontrolsüz yüksek akışlı oksijen ve sedatifler CO₂ retansiyonunu kötüleştirebilir.