İstatistiğe Giriş: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 12 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Betimsel istatistik

Ortalama
x̄ = Σx/n
Örneklem standart sapması
s = √(Σ(x − x̄)²/(n − 1))
Medyan
sıralı verinin ortadaki değeri
z puanı
z = (x − μ)/σ
Normal dağılım
68% ±1σ içinde, 95% ±2σ içinde

Olasılık

Tümleyen
P(not A) = 1 − P(A)
Toplama kuralı
P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B)
Bağımsız olaylar
P(A ∩ B) = P(A)·P(B)
Koşullu olasılık
P(A|B) = P(A ∩ B)/P(B)
Binom
P(X = k) = C(n,k)·pk(1 − p)n−k

Normal dağılım

z puanı
z = (x − μ)/σ
x’in altında
P(X < x) = Φ(z)
x’in üstünde
P(X > x) = 1 − Φ(z)
Arasında
Φ(z2) − Φ(z1)
Yüzdelik
x = μ + z·σ

Yöntem

  1. Değeri z puanına çevirin: z = (x − μ)/σ.
  2. z’nin solundaki alan olan Φ(z)’yi tablodan bulun.
  3. Sağdaki alan için 1 − Φ(z) kullanın; bir aralık için iki sol alanı birbirinden çıkarın.
  4. Bir yüzdelik için geriye doğru çalışın: alan için z’yi bulun, sonra x = μ + z·σ.

Güven aralıkları

σ biliniyor
x̄ ± z·σ/√n
σ bilinmiyor
x̄ ± t·s/√n, df = n − 1
Kritik z
90%: 1,645, 95%: 1,96, 99%: 2,576
Örneklem büyüklüğü
n = (z·σ/E)², rounded up

Yöntem

  1. z (anakütle σ’sı biliniyor) ile t (yalnızca örneklem s’si, n − 1 serbestlik derecesiyle) arasında karar verin.
  2. Güven düzeyi için kritik değeri bulun.
  3. Hata payı: E = kritik değer × standart sapma/√n.
  4. Aralık: x̄ ± E.

Hipotez testleri ve güven aralıkları

Ortalama için z testi
z = (x̄ − μ0)/(σ/√n)
Ortalama için t testi
t = (x̄ − μ0)/(s/√n), df = n − 1
5% düzeyinde çift yönlü
|z| > 1,96 ise H0’ı reddet
Güven aralığı
x̄ ± z·σ/√n

Yöntem

  1. H₀ ve H₁’i belirtin ve testin tek mi çift yönlü mü olduğuna karar verin.
  2. Test istatistiğini hesaplayın: (x̄ − μ₀)/(σ/√n) ya da s ve t ile.
  3. Kritik değerle karşılaştırın ya da p değerini bulun.
  4. İstatistik kritik değerin ötesindeyse (p, α’dan küçükse) H₀’ı reddedin ve sonucu sözle ifade edin.

Doğrusal regresyon ve korelasyon

Kareler toplamları
Sxx = Σ(x − x̄)² = Σx² − (Σx)²/n, Sxy = Σxy − ΣxΣy/n
Eğim
b = Sxy/Sxx
Kesişim noktası
a = ȳ − b·x̄
Korelasyon
r = Sxy/√(SxxSyy)
Artık
e = y − ŷ

2Alıştırma soruları

1.Betimsel istatistikOrta
15202530354045

Verinin örneklem standart sapması s'ı bulun: 17, 39, 32, 45, 15.

n = 5
s =
2.Betimsel istatistikZor
z −2−1012

Sınav puanları ortalaması 500 ve standart sapması 75 olan normal dağılımlıdır. 410 puanının z puanı z'yi bulun.

μ = 500σ = 75x = 410
z =
3.OlasılıkOrta
xp(x)00,3510,0520,1530,3540,1μ = 1,8

Gösterilen dağılım için X’in varyansını Var(X) bulun.

x: 0, 1, 2, 3, 4p(x): 0,35, 0,05, 0,15, 0,35, 0,1
Var(X) =
4.OlasılıkZor
xp(x)10,3520,130,340,1550,1μ

X gösterilen dağılıma sahiptir ve Y = 0,5X + 1. Y’nin standart sapmasını σY bulun.

x: 1, 2, 3, 4, 5p(x): 0,35, 0,1, 0,3, 0,15, 0,1Y = 0,5X + 1
σY =
5.Normal dağılımOrta
172,75190,95P = ?

yetişkin erkeklerin boyları, ortalaması 178 cm ve standart sapması 7 cm olan normal dağılıma uyar. Hangi oran 172,75 ile 190,95 cm arasındadır? P değerini ondalık sayı olarak verin.

μ = 178σ = 7x1 = 172,75x2 = 190,95
P =
6.Normal dağılımZor
557085100115130145puanalt 80%

IQ puanları, ortalaması 100 puan ve standart sapması 15 puan olan normal dağılım gösterir. Gölgeli en alt %80 solunda kalacak şekilde kesme değerini sürükleyin. Kesme değerini x bulun.

μ = 100 puanσ = 15 puan80%
x = puan
7.Güven aralıklarıOrta
x̄E₁ = 9,995%, n = 64x̄E₂ = ?99%, n = 16

64 gözleme ve bilinen σ’ya dayanan bir ortalama için %95 güven aralığının hata payı 9,9. 16 gözleme dayanan %99 aralığın hata payı E₂ nedir?

95%n₁ = 64E₁ = 9,999%n₂ = 16
E₂ =
8.Güven aralıklarıZor
n = 15Lσ = ?s = 5,695%

İşlenmiş 15 milin çaplarının örneklem standart sapması 5,6 µm’dir. Çapların normal dağıldığını varsayarak anakütle standart sapması için %95 güven aralığının üst sınır σ değerini bulun. df = 14 ile χ² dağılımının %2,5’i 5,629 değerinin altında, %2,5’i 26,119 değerinin üstündedir.

n = 15s = 5,6 µmχ² = 5,629, 26,119
σ = µm
9.Hipotez testleri ve güven aralıklarıOrta
−2,5712,571t = ?df = 5

6 çalışan bir eğitim kursundan önce ve sonra yazma testine giriyor. Her kişi için d = sonra − önce farkı (dakikadaki kelime) kaydediliyor. Ortalama fark −3,92 ve farkların standart sapması 3. H₀: μd = 0 için eşleştirilmiş test istatistiği t değerini bulun.

n = 6d̄ = −3,92sd = 3
t =
10.Hipotez testleri ve güven aralıklarıZor
−1,961,96z = ?

Bir denemede A tedavisi alan 150 hastadan 105’i, B tedavisi alan 200 hastadan 114’si iyileşiyor. Birleştirilmiş oranı kullanarak H₀: p₁ = p₂ için test istatistiği z değerini bulun.

x₁ = 105n₁ = 150x₂ = 114n₂ = 200
z =
11.Doğrusal regresyon ve korelasyonOrta
xy2541061882310291234xy510102030

Tablo, x = kN cinsinden yük ve y = mm cinsinden uzama için 6 eşleştirilmiş gözlem veriyor. En küçük kareler doğrusunun belirlilik katsayısı r² değerini bulun.

n = 6
r² =
12.Doğrusal regresyon ve korelasyonZor
xy12121831641259xy24101520x = 3,5

Tablo, x = yıl cinsinden araç yaşı ve y = k€ cinsinden fiyat için 5 eşleştirilmiş gözlem veriyor. En küçük kareler doğrusu ŷ = a + b·x’i kullanın. Yeni bir gözlem (3,5, 12) yapılıyor. Artığı e = y − ŷ değerini bulun.

n = 5(3,5, 12)
e =

3Çözeltiler

1.Betimsel istatistik

Cevap: s = 13,26

Betimsel istatistik: ortalama, toplamın n'ye bölümüdür; medyan, sıralanmış verinin ortadaki değeridir (n çiftse ortadaki iki değerin ortalaması). Örneklem standart sapması s = √(Σ(x − x̄)²/(n − 1)). z puanı z = (x − μ)/σ, bir değerin ortalamadan kaç standart sapma uzakta olduğunu söyler.

Ortalama

x̄ = 148/5 = 29,6

Sapmaların kareleri

Σ(x − x̄)² = (−12,6)² + 9,4² + 2,4² + 15,4² + (−14,6)² = 703,2

Standart sapma

s = √(703,2/4) = 13,26

Cevap

s = 13,26
2.Betimsel istatistik

Cevap: z = −1,2

Betimsel istatistik: ortalama, toplamın n'ye bölümüdür; medyan, sıralanmış verinin ortadaki değeridir (n çiftse ortadaki iki değerin ortalaması). Örneklem standart sapması s = √(Σ(x − x̄)²/(n − 1)). z puanı z = (x − μ)/σ, bir değerin ortalamadan kaç standart sapma uzakta olduğunu söyler.

Standartlaştırın

z = (410 − 500)/75 = −1,2

Cevap

z = −1,2
3.Olasılık

Cevap: Var(X) = 2,16

Kesikli rastgele değişkenler: bir olasılık dağılımı, bir değişkenin alabileceği her x değerini p(x) olasılığıyla listeler; olasılıklar 0 ile 1 arasındadır ve toplamları 1’dir. Beklenen değer (ortalama) E(X) = Σx·p(x)’tir, yani uzun vadeli ortalamadır. Varyans Var(X) = Σ(x − μ)²·p(x) = E(X²) − μ²’dir ve standart sapma σ = √Var(X)’tir. Doğrusal bir değişimde Y = aX + b: E(Y) = a·E(X) + b, Var(Y) = a²·Var(X) ve σY = |a|·σX’tir; sabit eklemek yayılımı değiştirmez.

Ortalama

μ = 0·0,35 + 1·0,05 + 2·0,15 + 3·0,35 + 4·0,1 = 1,8

Karelerin ortalaması

E(X²) = 0·0,35 + 1·0,05 + 4·0,15 + 9·0,35 + 16·0,1 = 5,4

Varyans

Var(X) = 5,4 − 1,8² = 2,16

Cevap

Var(X) = 2,16
4.Olasılık

Cevap: σY = 0,6796

Kesikli rastgele değişkenler: bir olasılık dağılımı, bir değişkenin alabileceği her x değerini p(x) olasılığıyla listeler; olasılıklar 0 ile 1 arasındadır ve toplamları 1’dir. Beklenen değer (ortalama) E(X) = Σx·p(x)’tir, yani uzun vadeli ortalamadır. Varyans Var(X) = Σ(x − μ)²·p(x) = E(X²) − μ²’dir ve standart sapma σ = √Var(X)’tir. Doğrusal bir değişimde Y = aX + b: E(Y) = a·E(X) + b, Var(Y) = a²·Var(X) ve σY = |a|·σX’tir; sabit eklemek yayılımı değiştirmez.

X’in yayılımı

μ = 2,55, Var(X) = 1,848, σX = 1,359

Doğrusal değişim

σY = |0,5|·1,359 = 0,6796

Cevap

σY = 0,6796

Ortalama ise kayar: E(Y) = 0,5·2,55 + 1 = 2,275.

5.Normal dağılım

Cevap: P = 0,7412

Normal dağılım: bir x değerini z = (x − μ)/σ ile z puanına çevirin; z, ortalamadan kaç standart sapma uzakta olunduğunu sayar. z tablosu (ya da Φ(z)) z’nin solundaki alanı, yani P(X < x) değerini verir. Sağdaki alan 1 − Φ(z), iki değer arasındaki alan ise bu iki alanın farkıdır.

z puanları

z₁ = (172,75 − 178)/7 = −0,75
z₂ = (190,95 − 178)/7 = 1,85

Aradaki alan

P = Φ(1,85) − Φ(−0,75) = 0,9678 − 0,2266 = 0,7412

Cevap

P = 0,7412
6.Normal dağılım

Cevap: x = 112,6 puan

Bir alandan z’ye geri dönmek: Φ(z), z’nin solundaki alandır. Sol kuyruk alanı A için tabloda Φ(z) = A olan z’yi bulun. Sağ kuyruk alanı A, Φ(z) = 1 − A demektir. −z ile z arasındaki merkezî alan A, her kuyrukta (1 − A)/2 bırakır, yani Φ(z) = (1 + A)/2. Bir x değeri için x = μ + zσ kullanın.

Soldaki alan

Φ(z) = 0,8

Tablodan z

z ≈ 0,84

Özgün birimlere geri dönüş

x = 100 + 0,84·15 = 112,6 puan

Cevap

x = 112,6 puan
7.Güven aralıkları

Cevap: E₂ = 26,02

Ortalama için güven aralığı: x̄ ± hata payı. Anakütle σ’sı biliniyorsa hata payı z·σ/√n’dir; yalnızca örneklem standart sapması s biliniyorsa n − 1 serbestlik dereceli t kullanın: t·s/√n. Kritik değerler: z = 1,645 (%90), 1,96 (%95), 2,576 (%99). E veya daha küçük bir hata payı için n ≥ (z·σ/E)² gerekir, yukarı yuvarlanır.

Hata paylarının oranı

E₂/E₁ = (2,576/1,96)·√(64/16) = 2,629

Yeni hata payı

E₂ = 9,9·2,629 = 26,02

Cevap

E₂ = 26,02
8.Güven aralıkları

Cevap: σ = 8,832 µm

Bir varyans için aralık: (n − 1)s²/σ², n − 1 serbestlik dereceli bir χ² dağılımına sahiptir. σ² için %95 aralık, (n − 1)s²’nin üst χ² değerine (üstünde %2,5) bölümünden, alt χ² değerine (altında %2,5) bölümüne kadar uzanır; σ için aralık iki sınırın kareköküdür. s etrafında simetrik değildir.

Kareler toplamı

(n − 1)s² = 14·5,6² = 439

σ² için sınırlar

439/26,119 = 16,81
439/5,629 = 78

σ için sınır

σ = √78 = 8,832 µm

Cevap

σ = 8,832 µm

σ için %95 aralık: [4,1, 8,832] µm.

9.Hipotez testleri ve güven aralıkları

Cevap: t = −3,201

Ortalama testi: test istatistiği, örneklem ortalamasının H₀'da iddia edilen değerden kaç standart hata uzakta olduğunu ölçer: σ biliniyorsa z = (x̄ − μ₀)/(σ/√n), örneklemden tahmin ediliyorsa t = (x̄ − μ₀)/(s/√n). Güven aralığı x̄ ± (kritik değer)·(standart hata)'dır.

Ortalama farkın standart hatası

SE = 3/√6 = 1,225

Test istatistiği

t = −3,92/1,225 = −3,201

Cevap

t = −3,201

df = 5 ile iki yönlü %5 kritik değeri 2,571; |t| daha büyük, yani H₀ reddedilir.

10.Hipotez testleri ve güven aralıkları

Cevap: z = 2,487

Hipotez testi: test istatistiği = (tahmin − H₀ altındaki değer)/(H₀ altındaki standart hata). p-değeri, H₀ doğru varsayıldığında en az gözlenen kadar uç bir istatistik elde etme olasılığıdır: tek yönlü H₁ için bir kuyruktaki alan, iki yönlü H₁ için kuyruk alanının iki katı. p ≤ α olduğunda H₀’ı reddedin.

Örneklem oranları

p̂₁ = 105/150 = 0,7
p̂₂ = 114/200 = 0,57
p̂ = 219/350 = 0,6257

H₀ altında standart hata

SE = √(0,6257·0,3743·(1/150 + 1/200)) = 0,05227

Test istatistiği

z = (0,7 − 0,57)/0,05227 = 2,487

Cevap

z = 2,487

|z| > 1,96, yani H₀ %5 düzeyinde reddedilir (iki yönlü).

11.Doğrusal regresyon ve korelasyon

Cevap: r² = 0,9956

En küçük kareler regresyonu: x̄ ve ȳ ortalamalar olmak üzere Sxx = Σ(x − x̄)², Syy = Σ(y − ȳ)² ve Sxy = Σ(x − x̄)(y − ȳ) ise ŷ = a + b·x doğrusunun eğimi b = Sxy/Sxx ve kesişimi a = ȳ − b·x̄’dir; bu yüzden doğru her zaman (x̄, ȳ) noktasından geçer. Pearson korelasyon katsayısı r = Sxy/√(Sxx·Syy) −1 ile 1 arasındadır; r², y’deki değişimin doğru tarafından açıklanan oranıdır.

Ortalamalar

x̄ = 42/6 = 7
ȳ = 119/6 = 19,83

Kareler ve çarpımlar toplamları

Sxx = Σ(x − x̄)² = 70
Sxy = Σ(x − x̄)(y − ȳ) = 207
Syy = Σ(y − ȳ)² = 614,8

Belirlilik katsayısı

r² = 207²/(70·614,8) = 0,9956

Cevap

r² = 0,9956

y’deki değişimin yaklaşık %99,56’ı doğru tarafından açıklanır.

12.Doğrusal regresyon ve korelasyon

Cevap: e = −1,7

En küçük kareler regresyonu: x̄ ve ȳ ortalamalar olmak üzere Sxx = Σ(x − x̄)², Syy = Σ(y − ȳ)² ve Sxy = Σ(x − x̄)(y − ȳ) ise ŷ = a + b·x doğrusunun eğimi b = Sxy/Sxx ve kesişimi a = ȳ − b·x̄’dir; bu yüzden doğru her zaman (x̄, ȳ) noktasından geçer. Pearson korelasyon katsayısı r = Sxy/√(Sxx·Syy) −1 ile 1 arasındadır; r², y’deki değişimin doğru tarafından açıklanan oranıdır.

Ortalamalar

x̄ = 15/5 = 3
ȳ = 76/5 = 15,2

Kareler ve çarpımlar toplamları

Sxx = Σ(x − x̄)² = 10
Sxy = Σ(x − x̄)(y − ȳ) = −30

Regresyon doğrusu

b = −30/10 = −3
a = 15,2 − (−3)·3 = 24,2
ŷ = 24,2 − 3·x

Tahmin edilen değer

ŷ = 24,2 + (−3)·3,5 = 13,7

Artık

e = 12 − 13,7 = −1,7

Cevap

e = −1,7

Nokta doğrunun altındadır.

ExamProblems · examproblems.com/courses/statistics-1