İnsan anatomisi konusunu sıfırdan öğrenin
1Anatomi nedir ve neden önemlidir
Anatomi, vücudun yapısını inceler: parçaların adları, yerleri ve birbirine nasıl bağlandıkları. Ayrı bir bilim olan fizyoloji ise bu parçaların nasıl çalıştığını inceler.
Doktorlar, hemşireler ve terapistler anatomiyi her gün kullanır. Enjeksiyon yapmak, nabız yoklamak ya da bir yaralanmayı anlamak için o noktada deri altında tam olarak ne olduğunu bilmeniz gerekir.
Vücut düzeylerden oluşur. Her düzey altındakinden yapılır:
- Hücreler, en küçük canlı birimler; örneğin kas hücreleri ve sinir hücreleri.
- Dokular, tek bir iş yapan benzer hücre grupları. Dört temel tür vardır: epitel, bağ, kas ve sinir dokusu.
- Organlar, birkaç dokudan oluşur; örneğin kalp, karaciğer veya deri.
- Organ sistemleri, birlikte çalışan organ grupları; örneğin dolaşım, solunum, sindirim, sinir ve kas-iskelet sistemleri.
Deri vücudun en büyük organıdır. Karaciğer en büyük iç organdır.
Kendini sına Hangi sıra, örgütlenmenin en küçük düzeyinden en büyüğüne gider?
- Dokular, hücreler, organlar, organ sistemleri
- Hücreler, dokular, organlar, organ sistemleri
- Hücreler, organlar, dokular, organ sistemleri
- Organlar, dokular, hücreler, organ sistemleri
Cevap: Hücreler, dokular, organlar, organ sistemleri. Hücreler dokuları oluşturur, dokular organları kurar ve organlar sistemler içinde birlikte çalışır. Organları dokulardan önce koymak olağan hatadır: kalp gibi bir organ birkaç doku içerir.
2Anatomik duruş ve yönler
Anatomideki her yön tek bir standart duruşa, anatomik duruşa göre verilir: dik ayakta, ileri bakarak, kollar yanlarda, avuç içleri ileri bakar ve ayaklar bitişik.
Yönler her zaman hastanın bakış açısından verilir. “Sol”, hasta size bakıyor olsa bile hastanın solu demektir.
En önemli yön terimleri çiftler hâlinde gelir:
- Üst (superior; başa doğru) ve alt (inferior; ayaklara doğru).
- Ön (anterior) ya da ventral (öne doğru) ve arka (posterior) ya da dorsal (arkaya doğru).
- Medial (vücudun orta çizgisine doğru) ve lateral (orta çizgiden uzağa).
- Proksimal (bir uzvun gövdeye bağlandığı yere yakın) ve distal (daha uzak). Bu ikisi uzuvlar için kullanılır.
- Yüzeysel (deriye daha yakın) ve derin (daha içeride).
Üç düzlem vücudu keser. Sagital düzlem onu sol ve sağ parçalara ayırır. Koronal (frontal) düzlem ön ve arka olarak ayırır. Transvers (aksiyal) düzlem üst ve alt parçalara ayırır.
Anatomik duruşta başparmak vücuttan uzağı gösterir. Bu yüzden başparmak tarafındaki ön kol kemiği olan radius lateraldir, ulna ise mediyaldir.
Kendini sına Dirsekle karşılaştırıldığında bilek nerededir?
- Derin
- Distal
- Proksimal
- Superior
Cevap: Distal. Bilek, kolun gövdeye bağlandığı yerden daha uzaktır, yani distaldir. Proksimal ters yöndür; anatomik duruşta bilek dirseğin altındadır, bu yüzden superior değil inferiordur.
3Başlıca sistemlere kısa bakış
İskelet ve eklemler. Bir yetişkinde yaklaşık 206 kemik vardır. Femur (uyluk kemiği) en uzunudur; orta kulaktaki kemikçikler en küçüğüdür.
- Omurgada 7 boyun (servikal), 12 sırt (torasik) ve 5 bel (lomber) omur vardır; sonra sakrum (kaynaşmış 5 omur) ve koksiks gelir.
- 12 çift kaburga vardır, her torasik omur için bir çift. Göğüs kemiği sternumdur; köprücük kemiği klavikuladır.
- Sinovyal eklemde kemik uçları serbestçe hareket eder. Kalça ve omuz top-yuva eklemleridir; dirsek ve diz menteşe eklemleridir.
Kaslar. Tendon kası kemiğe bağlar. Ligament kemiği kemiğe bağlar. Üç tür kas dokusu vardır:
- İskelet kası: çizgili ve istemli. İskeleti hareket ettirir.
- Kalp kası: çizgili ve istemsiz. Yalnızca kalpte bulunur.
- Düz kas: çizgisiz ve istemsiz. Bağırsağı, kan damarlarını ve mesaneyi kaplar.
Kalp ve damarlar. Kalbin dört odası vardır: üstte kanı alan iki kulakçık (atriyum) ve altta kanı dışarı pompalayan iki karıncık (ventrikül). Atardamarlar kanı kalpten uzağa taşır; toplardamarlar kanı kalbe geri taşır.
Sinir sistemi. Merkezi sinir sistemi beyin ve omuriliktir. On iki çift kafa siniri ve 31 çift omurilik siniri çevresel sinir sisteminin büyük kısmını oluşturur.
- Serebrum beynin en büyük parçasıdır. Oksipital lobu birincil görme korteksini barındırır.
- Serebellum hareketi ve dengeyi koordine eder. Beyin sapındaki medulla, solunum ve kalp atış hızı merkezlerini barındırır.
- Yetişkinde omurilik yaklaşık L1–L2 omur düzeyinde sona erer.
Solunum ve sindirim. Diyafram solunumun ana kasıdır. Sağ akciğerin üç, sol akciğerin iki lobu vardır. Karaciğer safrayı üretir, safra kesesi onu depolar.
Kendini sına Hangi kas dokusu türü çizgili ve istemsizdir?
- Düz kas
- Kalp kası
- Üç türün hepsi
- İskelet kası
Cevap: Kalp kası. Kalp kası iskelet kası gibi çizgilidir ama bilinçli kontrol olmadan çalışır. İskelet kası çizgilidir ama istemlidir; düz kas istemsizdir ama çizgili değildir.
4Bir anatomi sorusu nasıl çözülür
Anatomi soruları listeleri ezberlemekten çok sabit bir düşünme biçimini ödüllendirir. Şu adımları kullanın:
- Yapıyı yerleştirin: vücudun hangi bölgesine ve hangi sisteme ait olduğunu.
- Sözcükleri çevirin. Birçok ad parçayı anlatır: “cost-” kaburga, “hepat-” karaciğer, “nephr-” böbrek, “pulmon-” akciğerdir.
- İlişkileri hatırlayın: yapının neye bağlı olduğunu, kanı veya sinirleri nereden aldığını, yanında ne olduğunu.
- Bir yol (kan, idrar, sinir sinyali) için onu bir aşamada bir aşama izleyin ve her aşamayı yüksek sesle söyleyin.
- Bir yaralanma olgusunda hasarlı yapının normalde ne yaptığını sorun. O işin kaybı belirtidir.
- Önce yanlış bölgeden ya da yanlış sistemden gelen seçenekleri eleyin, sonra kalanlar arasından seçin.
5. adım için örnek: radial sinir bileği uzatan kasları besler. Humerus gövdesi kırığından sonra ona gelen hasar “düşük el” (wrist drop) yapar.
5Çözümlü bir örnek
Yolu aşama aşama izleyin. Bir sonrakini açmadan önce adını söylemeye çalışın.
Çözümlü örnekSağ koldan gelen kan üst vena kavada kalbe döner. Aorta ulaşmadan önce hangi odalardan ve kapaklardan, sırasıyla, geçer?
1Her iki vena kava da sağ kulakçığa açılır. Bu kan, kol oksijeni kullandığı için oksijeni düşüktür (oksijensiz).
2Sağ kulakçıktan kan triküspit kapaktan sağ karıncığa geçer.
3Sağ karıncık kanı pulmoner kapaktan pulmoner gövdeye ve akciğerlere giden pulmoner arterlere pompalar.
Bu atardamarlar oksijensiz kan taşır. Kanı kalpten uzağa taşıdıkları için atardamardırlar.
4Akciğer kılcal damarlarında kan oksijen alır. Pulmoner toplardamarlar onu sol kulakçığa getirir.
5Kan mitral (biküspit) kapaktan sol karıncığa geçer. Sol karıncığın duvarı en kalındır ve kanı aort kapağından aorta pompalar.
6Her tarafta bir kulakçık, bir kapak, bir karıncık, sonra bir kapak daha vardır. Karıncıktan çıkan her damar bir atardamardır. Yol her iki kurala uyar.
Cevap Sağ kulakçık → triküspit kapak → sağ karıncık → pulmoner kapak → akciğerler → sol kulakçık → mitral kapak → sol karıncık → aort kapağı → aorta.
6Sık yapılan hatalar
- Atardamarların her zaman oksijenden zengin kan taşıdığını sanmak. Pulmoner arterler oksijensiz kan taşır; pulmoner venler oksijenli kan taşır.
- Tendonları (kastan kemiğe) ve ligamentleri (kemikten kemiğe) karıştırmak.
- Hastanın değil kendi sağınızı ve solunuzu kullanmak.
- Serebrumu (düşünme, duyular, istemli hareket) ve serebellumu (koordinasyon ve denge) karıştırmak.
- Safra kesesinin safrayı ürettiğini söylemek. Safrayı karaciğer üretir; safra kesesi onu depolar ve yoğunlaştırır.
- Anatomik duruşu unutmak: avuç içleri ileri bakar, bu yüzden radius lateraldir.
Kendini sına Hangi damar oksijensiz kan taşır?
- Aort
- Bir koroner arter
- Bir pulmoner ven
- Pulmoner arter
Cevap: Pulmoner arter. Pulmoner arter, kanı sağ karıncıktan oksijen toplaması için akciğerlere götürür. Pulmoner veni seçmek “toplardamarlar oksijensiz kan taşır” kuralından gelir; bu kural akciğer dolaşımı için yanlıştır.
7Sınav soruları nasıl görünür
- Kolay (anahtar terimler ve olgular): adlar, yerler ve sayılar. Örneğin en uzun kemik, kaburga çifti sayısı ya da “proksimal”in ne demek olduğu.
- Orta (kavramları uygulama): yapılar arasındaki ilişkiler. Bir kası hangi sinirin beslediği, iki oda arasında hangi kapağın bulunduğu, nabız için hangi damarı kullandığınız.
- Zor (olgular ve analiz): kısa bir klinik olgu. Bir yaralanmayı, lezyonu ya da belirtiyi ilgili yapıyla ilişkilendirirsiniz; örneğin kırık sonrası sinir hasarı ya da enfarktın ardındaki koroner arter.
Zor olgularda yapının normalde ne yaptığını ve nereden geçtiğini sorun. Belirti hemen her zaman, hasar noktasının altında ya da ötesinde o işlevin kaybıdır.
Uygulamada adım adım öğreninUygulamada adım adım öğrenin