Statica: samenvattingspakket

Formuleoverzichten, de belangrijkste methodestappen voor elk onderwerp en 12 oefenopgaven, met volledige oplossingen achterin.

Nieuwe opgavenTerug naar het vak

Kies in het printvenster “Opslaan als pdf” om een kopie op je apparaat te bewaren.

1Formules en methoden

Vectoren: inwendig en uitwendig product

Grootte
|a| = √(ax² + ay² + az²)
Eenheidsvector
û = a/|a|
Componenten uit een hoek
Fx = F·cos θ, Fy = F·sin θ
Inwendig product
a·b = axbx + ayby + azbz = |a||b|cos θ
Scalaire projectie van a op b
a·b/|b|
Arbeid
W = F·d
Uitwendig product
a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx)
Oppervlakken
parallellogram |a × b|, driehoek ½|a × b|
Moment om O
MO = r × F, r = A − O
Volume van een parallellepipedum
V = |a·(b × c)|

Methode

  1. Schrijf elke vector in componenten; voor een kracht gegeven door een grootte en een hoek gebruik je F·cos θ en F·sin θ.
  2. Gebruik voor lengtes en richtingen de grootte √(x² + y² + z²) en de eenheidsvector a/|a|.
  3. Gebruik het inwendig product voor hoeken, projecties, loodrechte stand en arbeid: a·b = |a||b|cos θ.
  4. Gebruik het uitwendig product voor loodrechte vectoren, oppervlakten en momenten: schrijf de drie componenten zorgvuldig uit en houd de volgorde a × b aan.

Oplegreacties van balken

Evenwicht
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Gelijkmatig verdeelde belasting
resultante w·L in het midden van de belasting
Moment
M = F·d

Methode

  1. Teken een vrijlichaamsschema en vervang elke oplegging door haar reactiekrachten.
  2. Vervang elke verdeelde belasting door één kracht in haar zwaartepunt.
  3. Neem momenten om één oplegging om de reactiekracht in de andere te vinden.
  4. Gebruik ΣFy = 0 om de overige reactiekracht te vinden, en controleer met een tweede momentenvergelijking.

Vakwerk: knopenmethode

Knopenmethode
ΣFx = 0, ΣFy = 0 at each joint
Snedemethode
ΣM = 0 about a cut point
Staafkracht
positief = trek, negatief = druk

Methode

  1. Bepaal de oplegreacties van het hele vakwerk.
  2. Knopenmethode: begin bij een knoop met hooguit twee onbekende staafkrachten en gebruik ΣFx = 0 en ΣFy = 0.
  3. Snedemethode: snijd door de staaf die je nodig hebt en neem momenten om een punt waar de andere onbekende staven samenkomen.
  4. Neem trek aan; een negatief antwoord betekent druk.

Raamwerken en machines

Evenwicht van elke staaf
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Tweekrachtsstaaf
kracht langs de lijn door zijn twee scharnierpennen
Pennenkracht
gelijk en tegengesteld op de twee staven die hij verbindt
Grootte van een pennenkracht
F = √(Fx² + Fy²)
Hefboom, tang, hoekhefboom
Fin·a = Fout·b
Kniehefboom
Flink = F/(2 sin θ), Q = F/(2 tan θ)
Gelijkmatig verdeelde belasting
resultante w·L in het midden van de belasting

Methode

  1. Teken de hele constructie en bepaal de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn.
  2. Herken de tweekrachtsstaven: ze zijn alleen in twee scharnierpunten belast, dus hun kracht werkt langs de lijn tussen die punten.
  3. Haal het raamwerk uit elkaar en teken elke staaf apart, met gelijke en tegengestelde pennenkrachten waar staven samenkomen.
  4. Neem voor elke staaf de momenten om een scharnierpunt met onbekende krachten, en gebruik dan ΣFx = 0 en ΣFy = 0; combineer de componenten pas aan het eind tot een grootte.

Dwarskracht en buigend moment

Dwarskracht en moment
V = ΣF aan één kant, M = ΣF·d aan één kant
Buigspanning
σ = M·y/I
Rechthoek
I = bh³/12
Weerstandsmoment
W = I/ymax
Ligger op twee steunpunten, gelijkmatige belasting
Mmax = wL²/8

Methode

  1. Bepaal de oplegreacties uit het evenwicht van de hele balk.
  2. Snijd de balk door in de doorsnede die je nodig hebt en houd één kant over.
  3. Dwarskracht: de som van de verticale krachten op die kant. Buigend moment: de som van hun momenten om de snede.
  4. Zoek voor het maximale moment de plek waar de dwarskracht nul is.

Zwaartepunt en traagheidsmoment

Zwaartepunt
ȳ = ΣAiyi/ΣAi
Rechthoek
I = bh³/12
Stelling van Steiner
I = Ic + A·d²
Samengestelde doorsnede
I = Σ(Ic,i + Aidi²)

2Oefenopgaven

1.Vectoren: inwendig en uitwendig productGemiddeld
xyzab

Bepaal het inwendig product a·b van a = (7, −7, −5) en b = (−6, 3, −1).

a = (7, −7, −5)b = (−6, 3, −1)
a·b =
2.Vectoren: inwendig en uitwendig productMoeilijk
xyzABC

Bepaal de oppervlakte A van de driehoek met hoekpunten A(1, −1, 1), B(4, 4, 1) en C(3, 2, 3). Coördinaten zijn in meter.

A(1, −1, 1)B(4, 4, 1)C(3, 2, 3)
A = m²
3.Oplegreacties van balkenGemiddeld
P1​ = 50 kNP2​ = 40 kNABRA​RB​ = ?2 m1,5 m1,5 m

De vrij opgelegde balk heeft een scharnier in A en een rol in B. Vind de verticale oplegreactie RB.

L = 5 mP1 = 50 kN op 2 mP2 = 40 kN op 3,5 m
RB = kN
4.Oplegreacties van balkenMoeilijk
w = 5 kN/mP = 15 kNABRA​RB​ = ?1,5 m0,5 m2 m

De vrij opgelegde balk heeft een scharnier in A en een rol in B. Vind de verticale oplegreactie RB.

L = 4 mP = 15 kN op 1,5 mw = 5 kN/m van 2 tot 4 m
RB = kN
5.Vakwerk: knopenmethodeGemiddeld
ABBCACACB10 kN4 m3 m4 m

Gebruik de knopenmethode om de kracht FBC in staaf BC te vinden. Geef trek als positief en druk als negatief.

overspanning = 4 mhoogte = 4 mB ligt 3 m van Averticale belasting = 10 kN
FBC = kN
6.Vakwerk: knopenmethodeMoeilijk
ABBCACACB60 kN25 kN8 m5 m3 m

Gebruik de knopenmethode om de kracht FBC in staaf BC te vinden. Geef trek als positief en druk als negatief.

overspanning = 8 mhoogte = 3 mB ligt 5 m van Averticale belasting = 60 kNhorizontale belasting = 25 kN →
FBC = kN
7.Raamwerken en machinesGemiddeld
OAB50 NQ100 mm80 mmFO​ = ?

De getoonde hoekhefboom draait om de pen O. Een verticale kracht van 50 N in A (100 mm van O) wordt in evenwicht gehouden door een horizontale kracht in B (80 mm boven O). Bepaal de grootte van de penreactie FO.

F = 50 NOA = 100 mmOB = 80 mm
FO = N
8.Raamwerken en machinesMoeilijk
w = 5 kN/m5 kN1,5 m1 m1,5 mABCD

De balk AB van de getoonde wandconsole is in A scharnierend bevestigd en wordt gesteund door de stut CD (C ligt 1,5 m onder A). De balk draagt over zijn hele lengte een gelijkmatig verdeelde belasting van 5 kN/m en een puntlast van 5 kN aan zijn vrije uiteinde B. Bepaal de kracht FCD in de stut.

w = 5 kN/mP = 5 kNAD = 1,5 mAB = 2,5 mAC = 1,5 m
FCD = kN
9.Dwarskracht en buigend momentGemiddeld
w = 12 kN/mABdoorsnede4,5 m0,5 m

Vind de dwarskracht Vx in de doorsnede x = 4,5 m vanaf oplegging A. Neem doorbuigende (sagging) momenten positief en een opwaartse dwarskracht op het linkervlak positief.

L = 5 mw = 12 kN/m van 0 tot 5 mx = 4,5 m
Vx = kN
10.Dwarskracht en buigend momentMoeilijk
w = 16 kN/mAB6 m2 m

De vrij opgelegde balk draagt een gelijkmatig verdeelde belasting over een deel van de overspanning. Vind het maximale buigend moment Mmax in de balk.

L = 8 mw = 16 kN/m van 0 tot 6 m
Mmax = kN·m
11.Zwaartepunt en traagheidsmomentGemiddeld
210480128xafmetingen in mm

Een symmetrisch I-profiel heeft flenzen van 210 mm breed en 12 mm dik, een totale hoogte van 480 mm en een lijf van 8 mm dik. Vind het traagheidsmoment Ix om de horizontale zwaartepuntsas x.

B = 210 mmH = 480 mmtf = 12 mmtw = 8 mm
Ix = × 10⁶ mm⁴
12.Zwaartepunt en traagheidsmomentMoeilijk
120 mm200 mm80 mm50 × 20xIx​ = ?

Een plaat van 120 mm × 200 mm heeft een rechthoekige uitsparing van 50 mm breed en 20 mm hoog, gecentreerd op de verticale hartlijn met zijn middelpunt 80 mm boven de onderkant. Bepaal het kwadratisch oppervlaktemoment Ix om de horizontale as door het zwaartepunt.

b = 120 mmh = 200 mmuitsparing: 50 × 20 mmmiddelpunt van het gat: y = 80 mm
Ix = × 10⁶ mm⁴

3Oplossingen

1.Vectoren: inwendig en uitwendig product

Antwoord: a·b = −58

Inwendig product: a·b = axbx + ayby + azbz = |a|·|b|·cos θ, een scalar. Het geeft de hoek tussen twee vectoren, cos θ = a·b/(|a|·|b|), en het is nul als ze loodrecht op elkaar staan. De scalaire projectie van a op b is a·b/|b|, en een constante kracht F die over een verplaatsing d werkt, verricht arbeid W = F·d.

Vermenigvuldig overeenkomstige componenten en tel op

a·b = 7·(−6) + (−7)·3 + (−5)·(−1) = (−42) + (−21) + 5 = −58

Antwoord

a·b = −58

Negatief: de hoek tussen de vectoren is groter dan 90°.

2.Vectoren: inwendig en uitwendig product

Antwoord: A = 5,852 m²

Uitwendig product: a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx) staat loodrecht op beide vectoren, en |a × b| = |a|·|b|·sin θ is de oppervlakte van het parallellogram dat ze opspannen (de driehoek is de helft daarvan). De volgorde doet ertoe: b × a = −(a × b). Het moment van een kracht F die op punt A werkt, om punt O is MO = r × F, met r = A − O.

Zijdevectoren

AB = B − A = (3, 5, 0)
AC = C − A = (2, 3, 2)

Uitwendig product

(AB × AC)x = AByACz − ABzACy = 5·2 − 0·3 = 10
(AB × AC)y = ABzACx − ABxACz = 0·2 − 3·2 = −6
(AB × AC)z = ABxACy − AByACx = 3·3 − 5·2 = −1
|AB × AC| = √(10² + (−6)² + (−1)²) = 11,7

Oppervlakte van de driehoek

A = ½·11,7 = 5,852 m²

Antwoord

A = 5,852 m²
3.Oplegreacties van balken

Antwoord: RB = 48 kN

Statisch evenwicht: een lichaam in rust heeft ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 om elk punt. Momenten nemen om één oplegging haalt de reactie van die oplegging uit de vergelijking.

P1​ = 50 kNP2​ = 40 kNABRA​RB​2 m1,5 m1,5 m

Vrijlichaamsschema

Vervang de opleggingen door reactiekrachten. Een rol geeft één verticale reactie; met alleen verticale belastingen geeft het scharnier ook één verticale reactie.

Evenwicht

Momenten om A, tegen de klok in positief. Daarna het verticale krachtenevenwicht.

ΣMA = 0: RB·5 = 50·2 + 40·3,5
RB = 240/5 = 48 kN
ΣFy = 0: RA = 90 − 48 = 42 kN

Antwoord

RB = 48 kN
4.Oplegreacties van balken

Antwoord: RB = 13,13 kN

Statisch evenwicht: een lichaam in rust heeft ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 om elk punt. Momenten nemen om één oplegging haalt de reactie van die oplegging uit de vergelijking.

w = 5 kN/mP = 15 kNABRA​RB​1,5 m0,5 m2 m

Vrijlichaamsschema

Vervang de opleggingen door reactiekrachten. Een rol geeft één verticale reactie; met alleen verticale belastingen geeft het scharnier ook één verticale reactie.

Evenwicht

Momenten om A, tegen de klok in positief. Daarna het verticale krachtenevenwicht.

Resultante van de verdeelde belasting: W = w·ℓ = 5·2 = 10 kN, aangrijpend op x̄ = 3 m
ΣMA = 0: RB·4 = 15·1,5 + 5·2·3
RB = 52,5/4 = 13,13 kN
ΣFy = 0: RA = 25 − 13,13 = 11,88 kN

Antwoord

RB = 13,13 kN
5.Vakwerk: knopenmethode

Antwoord: FBC = −7,731 kN

Knopenmethode: elke knoop van een vakwerk is in evenwicht, dus ΣFx = 0 en ΣFy = 0 in elke knoop. Begin bij een knoop met hoogstens twee onbekende staafkrachten. Een negatief resultaat betekent dat de staaf op druk staat.

ABBCACACB10 kNAy​Cy​

Oplegreacties

Evenwicht van het hele vakwerk. Momenten om A, tegen de klok in positief.

ΣMA = 0: Cy·4 = 10·3 → Cy = 7,5 kN
ΣFy = 0: Ay = 10 − 7,5 = 2,5 kN

Knoop C

De rol geeft alleen een verticale reactie, dus knoop C heeft maar twee onbekende staafkrachten. Neem aan dat beide op trek staan.

sin γ = 4/4,123 = 0,9701, cos γ = 1/4,123 = 0,2425
ΣFy = 0: Cy + FBC·sin γ = 0 → FBC = −7,5/0,9701 = −7,731 kN

Antwoord

FBC = −7,731 kN (druk)
6.Vakwerk: knopenmethode

Antwoord: FBC = −66,29 kN

Knopenmethode: elke knoop van een vakwerk is in evenwicht, dus ΣFx = 0 en ΣFy = 0 in elke knoop. Begin bij een knoop met hoogstens twee onbekende staafkrachten. Een negatief resultaat betekent dat de staaf op druk staat.

ABBCACACB60 kN25 kNAy​Cy​Ax​

Oplegreacties

Evenwicht van het hele vakwerk. Momenten om A, tegen de klok in positief.

ΣMA = 0: Cy·8 = 60·5 + 25·3 → Cy = 46,88 kN
ΣFy = 0: Ay = 60 − 46,88 = 13,13 kN
ΣFx = 0: Ax = −25 kN

Knoop C

De rol geeft alleen een verticale reactie, dus knoop C heeft maar twee onbekende staafkrachten. Neem aan dat beide op trek staan.

sin γ = 3/4,243 = 0,7071, cos γ = 3/4,243 = 0,7071
ΣFy = 0: Cy + FBC·sin γ = 0 → FBC = −46,88/0,7071 = −66,29 kN

Antwoord

FBC = −66,29 kN (druk)
7.Raamwerken en machines

Antwoord: FO = 80,04 N

Machines: tangen, hefbomen, schakelwerk en klemmen zetten een ingaande kracht om in een grotere of anders gerichte uitgaande kracht. Teken één onderdeel als vrij lichaam en neem momenten om zijn draaipunt: de pennenkracht valt weg, en Fin·a = Fuit·b geeft het mechanisch voordeel a/b. De pennenkracht volgt dan uit ΣF = 0 voor hetzelfde onderdeel. In een kniehefboom komen twee schakels onder een kleine hoek θ samen; elke schakel is een tweekrachtsstaaf, dus een kleine kracht F in het gewricht veroorzaakt grote schakelkrachten F/(2 sin θ) en een klemkracht F/(2 tan θ).

Kracht in B

Q = 50·100/80 = 62,5 N

Penreactie

Ox = 62,5 N, Oy = 50 N
FO = √(62,5² + 50²) = 80,04 N

Antwoord

FO = 80,04 N
8.Raamwerken en machines

Antwoord: FCD = 26,52 kN

Raamwerken en machines: anders dan een vakwerk bevat een raamwerk minstens één staaf die op meer dan twee punten krachten draagt, of een belasting tussen zijn scharnierpunten. Zoek eerst de tweekrachtsstaven: een staaf die alleen in twee scharnierpunten is belast, heeft zijn kracht langs de lijn door die punten, dus hij voegt één onbekende toe, geen twee. Gebruik dan de hele constructie voor de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn. Haal ten slotte het raamwerk uit elkaar: teken elke staaf apart, met pennenkrachten die gelijk en tegengesteld zijn op de twee staven die ze verbinden, en schrijf ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 ervoor op. Momenten nemen om een scharnierpen haalt beide componenten van die pennenkracht uit de vergelijking.

Resultante van de gelijkmatig verdeelde belasting

w·L = 5·2,5 = 12,5 kN op 1,25 m

Momenten om A voor de balk

FCD·0,7071·1,5 = 12,5·1,25 + 5·2,5 = 28,13 kN·m
FCD = 26,52 kN

Antwoord

FCD = 26,52 kN
9.Dwarskracht en buigend moment

Antwoord: Vx = −24 kN

Snedemethode: snijd de balk door waar je de inwendige krachten wilt weten en houd één kant over. De dwarskracht V houdt de verticale krachten op die kant in evenwicht, en het buigend moment M hun momenten om de snede.

Oplegreacties

Evenwicht van de hele balk.

Resultante van de verdeelde belasting: W = w·ℓ = 12·5 = 60 kN, aangrijpend op x̄ = 2,5 m
ΣMA = 0: RB·5 = 12·5·2,5
RB = 150/5 = 30 kN
ΣFy = 0: RA = 60 − 30 = 30 kN
w = 12 kN/mABRA​ = 30RB​ = 30doorsnede4,5 m0,5 m

Snijd bij x = 4,5 m en houd het linkerdeel over

Alleen krachten links van de snede tellen mee. Een stuk verdeelde belasting werkt als één kracht in het midden van dat stuk.

V = RA − (alle neerwaartse belastingen links van de snede)
Vx = 30 − 12·4,5 = −24 kN

Antwoord

Vx = −24 kN
10.Dwarskracht en buigend moment

Antwoord: Mmax = 112,5 kN·m

Snedemethode: snijd de balk door waar je de inwendige krachten wilt weten en houd één kant over. De dwarskracht V houdt de verticale krachten op die kant in evenwicht, en het buigend moment M hun momenten om de snede. Maximaal moment: omdat dM/dx = V, bereikt het buigend moment zijn piek waar de dwarskracht door nul gaat, bij een puntlast of binnen een verdeelde belasting.

Oplegreacties

Evenwicht van de hele balk.

Resultante van de verdeelde belasting: W = w·ℓ = 16·6 = 96 kN, aangrijpend op x̄ = 3 m
ΣMA = 0: RB·8 = 16·6·3
RB = 288/8 = 36 kN
ΣFy = 0: RA = 96 − 36 = 60 kN

Dwarskracht nul

De dwarskracht begint bij RA, blijft constant over elk onbelast deel en daalt met helling w binnen de belasting.

RA − w·(x0 − 0) = 0
x0 = 0 + 60/16 = 3,75 m

Maximaal moment

Mmax = RA·x0 − w·(x0 − 0)²/2 = 60·3,75 − 16·3,75²/2 = 112,5 kN·m

Antwoord

Mmax = 112,5 kN·m
11.Zwaartepunt en traagheidsmoment

Antwoord: Ix = 339,2 × 10⁶ mm⁴

Traagheidsmoment: voor een rechthoek is I = bh³/12 om de eigen zwaartepuntsas en bh³/3 om de basis (stelling van Steiner I = Ic + A·d²). Een gat verwerk je door de I ervan af te trekken, zolang beide delen dezelfde as hebben. Het elastische weerstandsmoment is S = I/c, waarbij c de afstand tot de uiterste vezel is.

Buitenrechthoek min de twee uitsparingen aan de zijkanten

Beide uitsparingen samen zijn (B − tw) breed en hw = H − 2tf hoog, en hebben de as x gemeen.

hw = 480 − 2·12 = 456 mm
Ix = (B·H³ − (B − tw)·hw³)/12 = (210·480³ − 202·456³)/12
Ix = 3,392 × 10⁸ mm⁴ = 339,2 × 10⁶ mm⁴

Antwoord

Ix = 339,2 × 10⁶ mm⁴
12.Zwaartepunt en traagheidsmoment

Antwoord: Ix = 79,55 × 10⁶ mm⁴

Doorsneden met gaten: behandel een gat als een negatief oppervlak. Het zwaartepunt is ȳ = (A₁y₁ − A₂y₂)/(A₁ − A₂), met A₁, y₁ voor de volle plaat en A₂, y₂ voor het gat. Gebruik voor het kwadratisch oppervlaktemoment om de zwaartelijn de stelling van Steiner voor elk deel en trek het gat af: I = (Ic1 + A₁d₁²) − (Ic2 + A₂d₂²), waarbij d de afstand is van het eigen zwaartepunt van elk deel tot de as door ȳ. Een rechthoek heeft Ic = bh³/12 en een cirkel Ic = πd⁴/64.

Zwaartepunt

ȳ = (24000·100 − 1000·80)/(24000 − 1000) = 100,9 mm

Volle plaat om ȳ

120·200³/12 + 24000·−0,8696² = 80,02 × 10⁶ mm⁴

Gat om ȳ

50·20³/12 + 1000·−20,87² = 0,4689 × 10⁶ mm⁴

Trek af

Ix = 79,55 × 10⁶ mm⁴

Antwoord

Ix = 79,55 × 10⁶ mm⁴

ExamProblems · examproblems.com/courses/statics