Statica: samenvattingspakket

Formuleoverzichten, de belangrijkste methodestappen voor elk onderwerp en 12 oefenopgaven, met volledige oplossingen achterin.

Nieuwe opgavenTerug naar het vak

Kies in het printvenster “Opslaan als pdf” om een kopie op je apparaat te bewaren.

1Formules en methoden

Vectoren: inwendig en uitwendig product

Grootte
|a| = √(ax² + ay² + az²)
Eenheidsvector
û = a/|a|
Componenten uit een hoek
Fx = F·cos θ, Fy = F·sin θ
Inwendig product
a·b = axbx + ayby + azbz = |a||b|cos θ
Scalaire projectie van a op b
a·b/|b|
Arbeid
W = F·d
Uitwendig product
a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx)
Oppervlakken
parallellogram |a × b|, driehoek ½|a × b|
Moment om O
MO = r × F, r = A − O
Volume van een parallellepipedum
V = |a·(b × c)|

Methode

  1. Schrijf elke vector in componenten; voor een kracht gegeven door een grootte en een hoek gebruik je F·cos θ en F·sin θ.
  2. Gebruik voor lengtes en richtingen de grootte √(x² + y² + z²) en de eenheidsvector a/|a|.
  3. Gebruik het inwendig product voor hoeken, projecties, loodrechte stand en arbeid: a·b = |a||b|cos θ.
  4. Gebruik het uitwendig product voor loodrechte vectoren, oppervlakten en momenten: schrijf de drie componenten zorgvuldig uit en houd de volgorde a × b aan.

Oplegreacties van balken

Evenwicht
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Gelijkmatig verdeelde belasting
resultante w·L in het midden van de belasting
Moment
M = F·d

Methode

  1. Teken een vrijlichaamsschema en vervang elke oplegging door haar reactiekrachten.
  2. Vervang elke verdeelde belasting door één kracht in haar zwaartepunt.
  3. Neem momenten om één oplegging om de reactiekracht in de andere te vinden.
  4. Gebruik ΣFy = 0 om de overige reactiekracht te vinden, en controleer met een tweede momentenvergelijking.

Vakwerk: knopenmethode

Knopenmethode
ΣFx = 0, ΣFy = 0 at each joint
Snedemethode
ΣM = 0 about a cut point
Staafkracht
positief = trek, negatief = druk

Methode

  1. Bepaal de oplegreacties van het hele vakwerk.
  2. Knopenmethode: begin bij een knoop met hooguit twee onbekende staafkrachten en gebruik ΣFx = 0 en ΣFy = 0.
  3. Snedemethode: snijd door de staaf die je nodig hebt en neem momenten om een punt waar de andere onbekende staven samenkomen.
  4. Neem trek aan; een negatief antwoord betekent druk.

Raamwerken en machines

Evenwicht van elke staaf
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Tweekrachtsstaaf
kracht langs de lijn door zijn twee scharnierpennen
Pennenkracht
gelijk en tegengesteld op de twee staven die hij verbindt
Grootte van een pennenkracht
F = √(Fx² + Fy²)
Hefboom, tang, hoekhefboom
Fin·a = Fout·b
Kniehefboom
Flink = F/(2 sin θ), Q = F/(2 tan θ)
Gelijkmatig verdeelde belasting
resultante w·L in het midden van de belasting

Methode

  1. Teken de hele constructie en bepaal de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn.
  2. Herken de tweekrachtsstaven: ze zijn alleen in twee scharnierpunten belast, dus hun kracht werkt langs de lijn tussen die punten.
  3. Haal het raamwerk uit elkaar en teken elke staaf apart, met gelijke en tegengestelde pennenkrachten waar staven samenkomen.
  4. Neem voor elke staaf de momenten om een scharnierpunt met onbekende krachten, en gebruik dan ΣFx = 0 en ΣFy = 0; combineer de componenten pas aan het eind tot een grootte.

Dwarskracht en buigend moment

Dwarskracht en moment
V = ΣF aan één kant, M = ΣF·d aan één kant
Buigspanning
σ = M·y/I
Rechthoek
I = bh³/12
Weerstandsmoment
W = I/ymax
Ligger op twee steunpunten, gelijkmatige belasting
Mmax = wL²/8

Methode

  1. Bepaal de oplegreacties uit het evenwicht van de hele balk.
  2. Snijd de balk door in de doorsnede die je nodig hebt en houd één kant over.
  3. Dwarskracht: de som van de verticale krachten op die kant. Buigend moment: de som van hun momenten om de snede.
  4. Zoek voor het maximale moment de plek waar de dwarskracht nul is.

Zwaartepunt en traagheidsmoment

Zwaartepunt
ȳ = ΣAiyi/ΣAi
Rechthoek
I = bh³/12
Stelling van Steiner
I = Ic + A·d²
Samengestelde doorsnede
I = Σ(Ic,i + Aidi²)

2Oefenopgaven

1.Vectoren: inwendig en uitwendig productGemiddeld
xyzab

Bepaal de hoek θ tussen de vectoren a = (−1, 2, 5) en b = (0, −6, −2), in graden.

a = (−1, 2, 5)b = (0, −6, −2)
θ = °
2.Vectoren: inwendig en uitwendig productMoeilijk
xyzab

De eenheidsvector n̂ staat loodrecht op zowel a = (−5, −2, 3) als b = (0, 2, −2) en heeft een positieve z-component. Bepaal zijn x-component n̂x.

a = (−5, −2, 3)b = (0, 2, −2)n̂z > 0
n̂x =
3.Oplegreacties van balkenGemiddeld
P1​ = 30 kNP2​ = 20 kNABRA​RB​ = ?1 m2 m1 m

De vrij opgelegde balk heeft een scharnier in A en een rol in B. Vind de verticale oplegreactie RB.

L = 4 mP1 = 30 kN op 1 mP2 = 20 kN op 3 m
RB = kN
4.Oplegreacties van balkenMoeilijk
w = 10 kN/mP = 40 kNABCRA​ = ?2,5 m1,5 m2 m

De balk heeft een scharnier in A en een rol in B, op 4 m van A, en steekt voorbij B uit tot het vrije uiteinde C. Hij draagt een puntlast P op 2,5 m van A en een gelijkmatig verdeelde belasting w van 4 m tot het vrije uiteinde op 6 m. Vind de verticale reactie RA, met omhoog positief.

AB = 4 mAC = 6 mP = 40 kN op 2,5 mw = 10 kN/m van 4 tot 6 m
RA = kN
5.Vakwerk: knopenmethodeGemiddeld
ABCDEFGH15 kN40 kN35 kN4 × 4 m3 m

Precies één staaf van dit vakwerk draagt onder deze belastingen geen kracht. Welke is de nulstaaf? Klik erop in het diagram.

D: 15 kN ↓F: 40 kN ↓G: 35 kN ↓
  1. 1staaf AB
  2. 2staaf BC
  3. 3staaf CD
  4. 4staaf DE
  5. 5staaf FG
  6. 6staaf GH
  7. 7staaf AF
  8. 8staaf HE
  9. 9staaf BF
  10. 10staaf CG
  11. 11staaf DH
  12. 12staaf FC
  13. 13staaf HC
6.Vakwerk: knopenmethodeMoeilijk
ABCDEFGH25 kN30 kN35 kN4 × 4 m4 m

Precies één staaf van dit vakwerk draagt onder deze belastingen geen kracht. Welke is de nulstaaf? Klik erop in het diagram.

D: 25 kN ↓F: 30 kN →G: 35 kN ↓
  1. 1staaf AB
  2. 2staaf BC
  3. 3staaf CD
  4. 4staaf DE
  5. 5staaf FG
  6. 6staaf GH
  7. 7staaf AF
  8. 8staaf HE
  9. 9staaf BF
  10. 10staaf CG
  11. 11staaf DH
  12. 12staaf FC
  13. 13staaf HC
7.Raamwerken en machinesGemiddeld
12 kN4 m1 m1,4 m1,5 mABCDEK

Het getoonde A-frame staat op een scharnier in A en een rol in B, 4 m uit elkaar, met de topscharnier C op 2,4 m hoogte en de horizontale trekstang DE 1 m boven de grond. Een verticale belasting van 12 kN werkt op poot AC in K, 1,5 m (horizontaal) van A. Bepaal de trekkracht T in de trekstang.

P = 12 kNAB = 4 mhoogte van C = 2,4 mhoogte van DE = 1 mhorizontale afstand A tot K = 1,5 m
T = kN
8.Raamwerken en machinesMoeilijk
F = ?4000 N20 mmABC

Een kniehefboompers heeft twee gelijke schakels AB en BC, elk 100 mm lang tussen de scharnierpunten. Het gewricht B zit 20 mm boven de lijn AC. Welke neerwaartse kracht F in B levert een horizontale perskracht van 4000 N op de schuif C? Verwaarloos wrijving en gewichten.

Q = 4000 NAB = BC = 100 mmh = 20 mm
F = N
9.Dwarskracht en buigend momentGemiddeld
4 kN/m45 kNABCDEFG2 m2 m2 m2 m2 m2 m

De markeringen A tot en met G verdelen de balk in zes gelijke delen. Bij welke markering is het buigend moment het grootst in absolute waarde, positief of negatief? Klik erop in het diagram.

45 kN @ 4 m4 kN/m, 4–10 m
  1. 1A (x = 0 m)
  2. 2B (x = 2 m)
  3. 3C (x = 4 m)
  4. 4D (x = 6 m)
  5. 5E (x = 8 m)
  6. 6F (x = 10 m)
  7. 7G (x = 12 m)
10.Dwarskracht en buigend momentMoeilijk
w = 12 kN/mP = 40 kNAB1,5 m4,5 m

De vrij opgelegde balk draagt een gelijkmatig verdeelde belasting w over de hele overspanning en een puntlast P. Vind het maximale buigend moment Mmax in de balk.

L = 6 mP = 40 kN op 1,5 mw = 12 kN/m van 0 tot 6 m
Mmax = kN·m
11.Zwaartepunt en traagheidsmomentGemiddeld
1804202012xafmetingen in mm

Een symmetrisch I-profiel heeft flenzen van 180 mm breed en 20 mm dik, een totale hoogte van 420 mm en een lijf van 12 mm dik. Vind het traagheidsmoment Ix om de horizontale zwaartepuntsas x.

B = 180 mmH = 420 mmtf = 20 mmtw = 12 mm
Ix = × 10⁶ mm⁴
12.Zwaartepunt en traagheidsmomentMoeilijk
200 mm150 mm52,5 mm60 × 30xIx​ = ?

Een plaat van 200 mm × 150 mm heeft een rechthoekige uitsparing van 60 mm breed en 30 mm hoog, gecentreerd op de verticale hartlijn met zijn middelpunt 52,5 mm boven de onderkant. Bepaal het kwadratisch oppervlaktemoment Ix om de horizontale as door het zwaartepunt.

b = 200 mmh = 150 mmuitsparing: 60 × 30 mmmiddelpunt van het gat: y = 52,5 mm
Ix = × 10⁶ mm⁴

3Oplossingen

1.Vectoren: inwendig en uitwendig product

Antwoord: θ = 129,4 °

Inwendig product: a·b = axbx + ayby + azbz = |a|·|b|·cos θ, een scalar. Het geeft de hoek tussen twee vectoren, cos θ = a·b/(|a|·|b|), en het is nul als ze loodrecht op elkaar staan. De scalaire projectie van a op b is a·b/|b|, en een constante kracht F die over een verplaatsing d werkt, verricht arbeid W = F·d.

Inwendig product

a·b = (−1)·0 + 2·(−6) + 5·(−2) = −22

Groottes

|a| = √((−1)² + 2² + 5²) = 5,477
|b| = √(0² + (−6)² + (−2)²) = 6,325

Hoek

cos θ = −22/(5,477·6,325) = −0,6351
θ = arccos(−0,6351) = 129,4°

Antwoord

θ = 129,4°
2.Vectoren: inwendig en uitwendig product

Antwoord: n̂x = 0,14

Uitwendig product: a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx) staat loodrecht op beide vectoren, en |a × b| = |a|·|b|·sin θ is de oppervlakte van het parallellogram dat ze opspannen (de driehoek is de helft daarvan). De volgorde doet ertoe: b × a = −(a × b). Het moment van een kracht F die op punt A werkt, om punt O is MO = r × F, met r = A − O.

Uitwendig product

(a × b)x = aybz − azby = (−2)·(−2) − 3·2 = −2
(a × b)y = azbx − axbz = 3·0 − (−5)·(−2) = −10
(a × b)z = axby − aybx = (−5)·2 − (−2)·0 = −10

Normeren

De z-component van a × b is negatief, dus gebruik −(a × b).

|a × b| = √((−2)² + (−10)² + (−10)²) = 14,28
n̂ = −(−2, −10, −10)/14,28 = (0,14, 0,7001, 0,7001)
n̂x = 0,14

Antwoord

n̂x = 0,14
3.Oplegreacties van balken

Antwoord: RB = 22,5 kN

Statisch evenwicht: een lichaam in rust heeft ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 om elk punt. Momenten nemen om één oplegging haalt de reactie van die oplegging uit de vergelijking.

P1​ = 30 kNP2​ = 20 kNABRA​RB​1 m2 m1 m

Vrijlichaamsschema

Vervang de opleggingen door reactiekrachten. Een rol geeft één verticale reactie; met alleen verticale belastingen geeft het scharnier ook één verticale reactie.

Evenwicht

Momenten om A, tegen de klok in positief. Daarna het verticale krachtenevenwicht.

ΣMA = 0: RB·4 = 30·1 + 20·3
RB = 90/4 = 22,5 kN
ΣFy = 0: RA = 50 − 22,5 = 27,5 kN

Antwoord

RB = 22,5 kN
4.Oplegreacties van balken

Antwoord: RA = 10 kN

Statisch evenwicht: een lichaam in rust heeft ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 om elk punt. Vervang elke verdeelde belasting door haar resultante (de oppervlakte) die aangrijpt in het zwaartepunt van het belastingsdiagram, en neem momenten om een oplegging om de reactie van die oplegging uit de vergelijking te halen.

Resultante van de verdeelde belasting

W = 10·2 = 20 kN, x̄ = (4 + 6)/2 = 5 m

Evenwicht

Momenten om A, tegen de klok in positief. Daarna het verticale krachtenevenwicht.

ΣMA = 0: RB·4 = 40·2,5 + 20·5
RB = 200/4 = 50 kN
RA = 60 − 50 = 10 kN

Antwoord

RA = 10 kN
5.Vakwerk: knopenmethode

Antwoord: staaf BF

Nulstaven: in een knooppunt moeten de krachten in elke richting in evenwicht zijn. Als een knooppunt geen belasting en geen oplegging heeft, en twee van zijn drie staven op één lijn liggen, dan betrekt het evenwicht dwars op die lijn alleen de derde staaf, dus haar kracht is nul. Als er maar twee staven samenkomen in een onbelast knooppunt en ze niet op één lijn liggen, zijn beide nul.

Knooppunt B

AB en BC liggen op één rechte lijn en het knooppunt draagt geen belasting. Het krachtenevenwicht dwars op die lijn laat alleen BF over.

ΣF⊥ = 0 → FBF = 0

Controleer met de knooppuntenmethode

Het oplossen van alle knooppunten geeft deze staafkrachten (T = trek, C = druk).

AB: 68,33 kN (T), BC: 68,33 kN (T), CD: 51,67 kN (T), DE: 51,67 kN (T), FG: 83,33 kN (C), GH: 83,33 kN (C), AF: 85,42 kN (C), HE: 64,58 kN (C), BF: 0, CG: 35 kN (C), DH: 15 kN (T), FC: 18,75 kN (T), HC: 39,58 kN (T)

Antwoord

Nulstaaf: BF
6.Vakwerk: knopenmethode

Antwoord: staaf BF

Nulstaven: in een knooppunt moeten de krachten in elke richting in evenwicht zijn. Als een knooppunt geen belasting en geen oplegging heeft, en twee van zijn drie staven op één lijn liggen, dan betrekt het evenwicht dwars op die lijn alleen de derde staaf, dus haar kracht is nul. Als er maar twee staven samenkomen in een onbelast knooppunt en ze niet op één lijn liggen, zijn beide nul.

Knooppunt B

AB en BC liggen op één rechte lijn en het knooppunt draagt geen belasting. Het krachtenevenwicht dwars op die lijn laat alleen BF over.

ΣF⊥ = 0 → FBF = 0

Controleer met de knooppuntenmethode

Het oplossen van alle knooppunten geeft deze staafkrachten (T = trek, C = druk).

AB: 46,25 kN (T), BC: 46,25 kN (T), CD: 43,75 kN (T), DE: 43,75 kN (T), FG: 62,5 kN (C), GH: 62,5 kN (C), AF: 22,98 kN (C), HE: 61,87 kN (C), BF: 0, CG: 35 kN (C), DH: 25 kN (T), FC: 22,98 kN (T), HC: 26,52 kN (T)

Antwoord

Nulstaaf: BF
7.Raamwerken en machines

Antwoord: T = 6,429 kN

Raamwerken en machines: anders dan een vakwerk bevat een raamwerk minstens één staaf die op meer dan twee punten krachten draagt, of een belasting tussen zijn scharnierpunten. Zoek eerst de tweekrachtsstaven: een staaf die alleen in twee scharnierpunten is belast, heeft zijn kracht langs de lijn door die punten, dus hij voegt één onbekende toe, geen twee. Gebruik dan de hele constructie voor de oplegreacties als er niet meer dan drie onbekenden zijn. Haal ten slotte het raamwerk uit elkaar: teken elke staaf apart, met pennenkrachten die gelijk en tegengesteld zijn op de twee staven die ze verbinden, en schrijf ΣFx = 0, ΣFy = 0 en ΣM = 0 ervoor op. Momenten nemen om een scharnierpen haalt beide componenten van die pennenkracht uit de vergelijking.

Heel raamwerk: momenten om A

By = 12·1,5/4 = 4,5 kN

Poot BC: momenten om C

4,5·2 = T·1,4
T = 6,429 kN

Antwoord

T = 6,429 kN
8.Raamwerken en machines

Antwoord: F = 1633 N

Machines: tangen, hefbomen, schakelwerk en klemmen zetten een ingaande kracht om in een grotere of anders gerichte uitgaande kracht. Teken één onderdeel als vrij lichaam en neem momenten om zijn draaipunt: de pennenkracht valt weg, en Fin·a = Fuit·b geeft het mechanisch voordeel a/b. De pennenkracht volgt dan uit ΣF = 0 voor hetzelfde onderdeel. In een kniehefboom komen twee schakels onder een kleine hoek θ samen; elke schakel is een tweekrachtsstaaf, dus een kleine kracht F in het gewricht veroorzaakt grote schakelkrachten F/(2 sin θ) en een klemkracht F/(2 tan θ).

Schakelhoek

sin θ = 20/100 = 0,2, θ = 11,54°

Schakelkracht

Flink = Q/cos θ = 4082 N

Kracht in B

F = 2·Flink·sin θ = 2·4000·tan θ = 1633 N

Antwoord

F = 1633 N
9.Dwarskracht en buigend moment

Antwoord: C (x = 4 m)

Grootste buigend moment: M verandert van helling overal waar de dwarskracht verandert, dus de pieken liggen waar de dwarskracht door nul gaat: onder een puntlast, binnen een verdeelde last, of boven een oplegging van een uitkragende balk. Bij een ingeklemde oplegging van een console is het moment het grootst bij de wand. Vergelijk de grootte van M op die plaatsen, positief (doorbuigend) of negatief (opbuigend).

Oplegreacties

Neem momenten om één oplegging en gebruik dan het verticale krachtenevenwicht.

R1 = 40 kN, R2 = 29 kN

Buigend moment bij elke markering

Tel de momenten van alle krachten aan één kant van de snede op. Een doorbuigend moment is positief, een opbuigend moment negatief.

MA = 0, MB = 80, MC = 160 kN·m, MD = 142, ME = 108, MF = 58, MG = 0

Antwoord

Markering C: MC = 160 kN·m
10.Dwarskracht en buigend moment

Antwoord: Mmax = 88,17 kN·m

Snedemethode: snijd de balk door waar je de inwendige krachten wilt weten en houd één kant over. De dwarskracht V houdt de verticale krachten op die kant in evenwicht, en het buigend moment M hun momenten om de snede. Maximaal moment: omdat dM/dx = V, bereikt het buigend moment zijn piek waar de dwarskracht door nul gaat, bij een puntlast of binnen een verdeelde belasting.

Oplegreacties

Evenwicht van de hele balk.

Resultante van de verdeelde belasting: W = w·ℓ = 12·6 = 72 kN, aangrijpend op x̄ = 3 m
ΣMA = 0: RB·6 = 40·1,5 + 12·6·3
RB = 276/6 = 46 kN
ΣFy = 0: RA = 112 − 46 = 66 kN

Waar is V = 0?

RA − P − w·x0 = 0 → x0 = (66 − 40)/12 = 2,167 m

Maximaal moment

Mmax = RA·x0 − P·(x0 − 1,5) − w·x0²/2 = 88,17 kN·m

Antwoord

Mmax = 88,17 kN·m

Dat is op x = 2,167 m vanaf A.

11.Zwaartepunt en traagheidsmoment

Antwoord: Ix = 343,1 × 10⁶ mm⁴

Traagheidsmoment: voor een rechthoek is I = bh³/12 om de eigen zwaartepuntsas en bh³/3 om de basis (stelling van Steiner I = Ic + A·d²). Een gat verwerk je door de I ervan af te trekken, zolang beide delen dezelfde as hebben. Het elastische weerstandsmoment is S = I/c, waarbij c de afstand tot de uiterste vezel is.

Buitenrechthoek min de twee uitsparingen aan de zijkanten

Beide uitsparingen samen zijn (B − tw) breed en hw = H − 2tf hoog, en hebben de as x gemeen.

hw = 420 − 2·20 = 380 mm
Ix = (B·H³ − (B − tw)·hw³)/12 = (180·420³ − 168·380³)/12
Ix = 3,431 × 10⁸ mm⁴ = 343,1 × 10⁶ mm⁴

Antwoord

Ix = 343,1 × 10⁶ mm⁴
12.Zwaartepunt en traagheidsmoment

Antwoord: Ix = 55,15 × 10⁶ mm⁴

Doorsneden met gaten: behandel een gat als een negatief oppervlak. Het zwaartepunt is ȳ = (A₁y₁ − A₂y₂)/(A₁ − A₂), met A₁, y₁ voor de volle plaat en A₂, y₂ voor het gat. Gebruik voor het kwadratisch oppervlaktemoment om de zwaartelijn de stelling van Steiner voor elk deel en trek het gat af: I = (Ic1 + A₁d₁²) − (Ic2 + A₂d₂²), waarbij d de afstand is van het eigen zwaartepunt van elk deel tot de as door ȳ. Een rechthoek heeft Ic = bh³/12 en een cirkel Ic = πd⁴/64.

Zwaartepunt

ȳ = (30000·75 − 1800·52,5)/(30000 − 1800) = 76,44 mm

Volle plaat om ȳ

200·150³/12 + 30000·−1,436² = 56,31 × 10⁶ mm⁴

Gat om ȳ

60·30³/12 + 1800·−23,94² = 1,166 × 10⁶ mm⁴

Trek af

Ix = 55,15 × 10⁶ mm⁴

Antwoord

Ix = 55,15 × 10⁶ mm⁴

ExamProblems · examproblems.com/courses/statics