Odczytaj pH: poniżej 7,35 to kwasica, powyżej 7,45 zasadowica.
Znajdź wartość, która to tłumaczy: PaCO₂ zmieniające się odwrotnie do pH oznacza zaburzenie oddechowe, HCO₃⁻ zmieniające się zgodnie z pH – metaboliczne.
Spójrz na drugą wartość: prawidłowa oznacza brak wyrównania, nieprawidłowa w kierunku wyrównującym oznacza wyrównanie częściowe, a prawidłowe pH przy obu wartościach nieprawidłowych oznacza wyrównanie całkowite.
Przy kwasicy metabolicznej porównaj PaCO₂ ze wzorem Wintersa, 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2, i oblicz lukę anionową Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻).
Wysoką lukę anionową sprawdź wskaźnikiem delta, a przy niskiej albuminie – luką skorygowaną.
Farmakokinetyka kliniczna
Stała szybkości i okres półtrwania
k = ln 2/t½ = 0,693/t½
Rozpad pierwszego rzędu
C = C₀·e−kt = C₀·(1/2)t/t½
Dwa stężenia
k = ln(C₁/C₂)/Δt
Objętość i klirens
Vd = dose/C₀, CL = k·Vd
Dawka nasycająca
LD = Vd·C/(S·F)
Szybkość podtrzymująca
R = CL·Css/(S·F)
Średni stan stacjonarny
Css,avg = S·F·D/(CL·τ)
Stan ustalony
1 − (1/2)ⁿ po n okresach półtrwania; ≈ 97% po 5
Wlew
C = (R/CL)(1 − e−kt)
Odstęp i dawka na podstawie szczytu i wartości dolnej
τ = ln(Cpeak/Ctrough)/k, D = Vd·(Cpeak − Ctrough)
Cockcroft–Gault
CrCl = (140 − wiek) × kg/(72 × SCr mg/dL), × 0,85 u kobiet
Dla czynności nerek najpierw oszacuj CrCl według Cockcrofta–Gaulta, a następnie przeskaluj dawkę lub odstęp.
Sprawdź wynik: stężenia spadają o połowę co okres półtrwania, a stan stacjonarny wymaga około pięciu okresów półtrwania.
2Zadania do ćwiczenia
1.Wartości laboratoryjne i elektrolityŚredni
Zlecono badanie kału w kierunku Clostridioides difficile. Jaka próbka jest właściwa?
AKał uformowany, twardy
BWymaz z odbytnicy od pacjenta z zaparciem
CDowolny kał po dawce środka przeczyszczającego
DKał nieuformowany (płynny lub miękki)
2.Wartości laboratoryjne i elektrolityTrudny
Pielęgniarka edukuje pacjenta na temat badania HbA1c. Które stwierdzenie świadczy o potrzebie dalszej edukacji?
A„Niższy wynik oznacza mniejsze ryzyko uszkodzenia oczu i nerek”
B„Badanie pokazuje moje średnie stężenie glukozy z ostatnich kilku miesięcy”
C„Przed badaniem HbA1c nie mogę nic jeść przez 12 godzin”
D„Moje codzienne pomiary z palca nadal mają znaczenie między badaniami”
3.Interpretacja gazometrii krwi tętniczejŚredni
Wartości do ćwiczeń: Na⁺ 152 mmol/L, glukoza 17,1 mmol/L i mocznik 19,9 mmol/L. Oblicz osmolalność surowicy Osm = 2·Na⁺ + glukoza + mocznik, zaokrąglając do liczby całkowitej.
Gazometria do ćwiczeń pokazuje kwasicę metaboliczną: pH 7,13, PaCO₂ 44 mmHg (5,9 kPa), HCO₃⁻ 14 mmol/L. Porównaj zmierzone PaCO₂ ze wzorem Wintersa. Kliknij swoją interpretację.
pH 7,13PaCO₂ 44 mmHg (5,9 kPa)HCO₃⁻ 14 mmol/L
1prawidłowe wyrównanie
2dodatkowa kwasica oddechowa
3dodatkowa zasadowica oddechowa
5.Farmakokinetyka klinicznaŚredni
Ćwiczenie (wymyślone wartości, nie stanowią wskazówek klinicznych). Po dawce dożylnej leku (tobramycin) stężenie wynosi 6 mg/L po 1 h i 2,6 mg/L po 4 h. Załóż eliminację pierwszego rzędu. Oblicz okres półtrwania t½.
C1 = 6 mg/L (1 h)C2 = 2,6 mg/L (4 h)
t½ = h
6.Farmakokinetyka klinicznaTrudny
Ćwiczenie (wymyślone wartości, nie stanowią wskazówek klinicznych). Pacjent o masie 77 kg ma stężenie (theophylline) równe 4 mg/L; docelowe wynosi 10 mg/L. Lek jest podawany dożylnie jako aminophylline (S = 0,8), a objętość dystrybucji wynosi 0,5 L/kg. Jaka dodatkowa dawka nasycająca LD podnosi stężenie do wartości docelowej?
77 kgVd = 0,5 L/kgC = 4 → 10 mg/LS = 0,8
LD = mg
7.Pielęgniarstwo kliniczneŚredni
Która ocena najlepiej wykrywa zespół ciasnoty przedziałów powięziowych po założeniu gipsu na złamaną nogę?
ABól nieproporcjonalny do urazu, zwłaszcza przy biernym rozciąganiu
BCiepła, różowa stopa
CSilne tętno na stopie
DLekki świąd pod gipsem
8.Pielęgniarstwo kliniczneTrudny
Która zmiana w EKG jest klasycznie związana z ciężką hiperkaliemią?
AWysokie, spiczaste załamki T
BSkrócony odstęp PR
CTylko obniżenie odcinka ST
DWyraźne załamki U
3Roztwory
1.Wartości laboratoryjne i elektrolity
Odpowiedź: D · Kał nieuformowany (płynny lub miękki)
Dlaczego to jest odpowiedź
Badanie w kierunku C. difficile wykonuje się z kału nieuformowanego od pacjentów z biegunką, ponieważ wiele osób nosi ten drobnoustrój bez choroby. Badanie kału uformowanego lub po środkach przeczyszczających może prowadzić do błędnego rozpoznania.Sprawdzono w:C. diff Testing · MedlinePlus (NIH) (2026)
Odpowiedź
D · Kał nieuformowany (płynny lub miękki)
2.Wartości laboratoryjne i elektrolity
Odpowiedź: C · „Przed badaniem HbA1c nie mogę nic jeść przez 12 godzin”
Dlaczego to jest odpowiedź
HbA1c odzwierciedla glukozę związaną z hemoglobiną w ciągu około 2–3 miesięcy, więc nie trzeba być na czczo. Niższe wartości HbA1c wiążą się z mniejszą liczbą powikłań mikronaczyniowych, a domowe monitorowanie glikemii nadal jest przydatne w codziennych decyzjach.Sprawdzono w:The A1C Test & Diabetes · NIDDK (NIH) (2018); Hemoglobin A1C (HbA1c) Test · MedlinePlus (NIH) (2025)
Odpowiedź
C · „Przed badaniem HbA1c nie mogę nic jeść przez 12 godzin”
3.Interpretacja gazometrii krwi tętniczej
Odpowiedź: Osm = 341 mOsm/kg
Wartości pochodne: obliczona osmolalność surowicy to 2·Na⁺ + glukoza + mocznik, gdy wszystkie wartości są w mmol/L (2·Na⁺ + glukoza/18 + BUN/2,8, gdy glukoza i BUN są w mg/dL); norma wynosi około 275–295 mOsm/kg. Wskaźnik P/F to PaO₂ podzielone przez FiO₂ jako ułamek. Ciśnienie tlenu pęcherzykowego na poziomie morza to PAO₂ = FiO₂·(760 − 47) − PaCO₂/0,8 mmHg, a gradient A–a to PAO₂ − PaO₂.
Obliczona osmolalność
Osm = 2·152 + 17,1 + 19,9 = 341 ≈ 341 mOsm/kg
Odpowiedź
Osm = 341 mOsm/kg
4.Interpretacja gazometrii krwi tętniczej
Odpowiedź: dodatkowa kwasica oddechowa
Oczekiwana kompensacja: w kwasicy metabolicznej wzór Wintera przewiduje PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg; zmierzona wartość powyżej tego zakresu wskazuje na dodatkową kwasicę oddechową, a poniżej na dodatkową zasadowicę oddechową. Luka anionowa AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), prawidłowo około 8–12 mmol/L, odróżnia kwasicę metaboliczną z podwyższoną luką od kwasicy z prawidłową luką; niskie stężenie albumin maskuje podwyższoną lukę (dodaj 2,5 na każdy g/dL, o który albuminy są poniżej 4,0). Współczynnik delta (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) w przedziale od około 0,8 do 2 odpowiada czystej kwasicy z podwyższoną luką (niektóre podręczniki przyjmują 1 zamiast 0,8), wartość niższa dodatkowej kwasicy z prawidłową luką, a wartość powyżej 2 dodatkowej zasadowicy metabolicznej.
Oczekiwane PaCO₂
1,5·14 + 8 = 29 → 27–31 mmHg
Porównaj
zmierzone: 44 mmHg → dodatkowa kwasica oddechowa
Odpowiedź
dodatkowa kwasica oddechowa
5.Farmakokinetyka kliniczna
Odpowiedź: t½ = 2,487 h
Klirens i objętość: w stanie stacjonarnym szybkość dawkowania równa się szybkości eliminacji, więc szybkość podtrzymująca = CL × Css. Dawka nasycająca to LD = Vd × C/(S × F), gdzie S to współczynnik soli (ułamek substancji czynnej w soli), a F to biodostępność (1 dla podania dożylnego). Z dwóch stężeń k = ln(C₁/C₂)/Δt; dla bolusa dożylnego Vd = dawka/C₀ i CL = k × Vd. Liczby służą wyłącznie do ćwiczeń; przy pacjencie zawsze postępuj zgodnie z lokalnymi procedurami i zlecaj podwójną kontrolę dawek wysokiego ryzyka.
Stała szybkości eliminacji
k = ln(6/2,6)/3 = 0,8362/3 = 0,2787 h⁻¹
Okres połowicznego rozpadu
t½ = 0,693/0,2787 = 2,487 h
Odpowiedź
t½ = 2,487 h
6.Farmakokinetyka kliniczna
Odpowiedź: LD = 288,8 mg
Projektowanie schematu: przy szybkich dawkach dożylnych stężenie spada od szczytu do wartości dolnej w trakcie odstępu, więc τ = ln(Cpeak/Ctrough)/k, a dawka przywracająca szczyt to Vd × (Cpeak − Ctrough). Średnie stężenie w stanie stacjonarnym to Css,avg = S·F·dawka/(CL·τ). Wlew narasta jako C = (R/CL)(1 − e−kt). Dla leku wydalanego przez nerki dawkę skaluje się według klirensu kreatyniny. Liczby służą wyłącznie do ćwiczeń; przy pacjencie zawsze postępuj zgodnie z lokalnymi procedurami i zlecaj podwójną kontrolę dawek wysokiego ryzyka.
Objętość dystrybucji
Vd = 0,5·77 = 38,5 L
Potrzebny wzrost
10 − 4 = 6 mg/L
Dawka nasycająca
LD = 38,5·6/(0,8·1) = 288,8 mg
Odpowiedź
LD = 288,8 mg
W praktyce dawkę zaokrągla się do wygodnej ilości.
7.Pielęgniarstwo kliniczne
Odpowiedź: A · Ból nieproporcjonalny do urazu, zwłaszcza przy biernym rozciąganiu
Dlaczego to jest odpowiedź
Narastający ból, który nie ustępuje po lekach przeciwbólowych i nasila się przy biernym rozciąganiu, to najwcześniejszy objaw. Bladość, drętwienie i brak tętna to objawy późne.
Odpowiedź
A · Ból nieproporcjonalny do urazu, zwłaszcza przy biernym rozciąganiu
8.Pielęgniarstwo kliniczne
Odpowiedź: A · Wysokie, spiczaste załamki T
Dlaczego to jest odpowiedź
Hiperkaliemia powoduje spiczaste załamki T, potem poszerzenie QRS, a nawet zapis sinusoidalny i zatrzymanie krążenia. Hipokaliemia daje spłaszczone załamki T i załamki U.