Odczytaj pH: poniżej 7,35 to kwasica, powyżej 7,45 zasadowica.
Znajdź wartość, która to tłumaczy: PaCO₂ zmieniające się odwrotnie do pH oznacza zaburzenie oddechowe, HCO₃⁻ zmieniające się zgodnie z pH – metaboliczne.
Spójrz na drugą wartość: prawidłowa oznacza brak wyrównania, nieprawidłowa w kierunku wyrównującym oznacza wyrównanie częściowe, a prawidłowe pH przy obu wartościach nieprawidłowych oznacza wyrównanie całkowite.
Przy kwasicy metabolicznej porównaj PaCO₂ ze wzorem Wintersa, 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2, i oblicz lukę anionową Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻).
Wysoką lukę anionową sprawdź wskaźnikiem delta, a przy niskiej albuminie – luką skorygowaną.
Farmakokinetyka kliniczna
Stała szybkości i okres półtrwania
k = ln 2/t½ = 0,693/t½
Rozpad pierwszego rzędu
C = C₀·e−kt = C₀·(1/2)t/t½
Dwa stężenia
k = ln(C₁/C₂)/Δt
Objętość i klirens
Vd = dose/C₀, CL = k·Vd
Dawka nasycająca
LD = Vd·C/(S·F)
Szybkość podtrzymująca
R = CL·Css/(S·F)
Średni stan stacjonarny
Css,avg = S·F·D/(CL·τ)
Stan ustalony
1 − (1/2)ⁿ po n okresach półtrwania; ≈ 97% po 5
Wlew
C = (R/CL)(1 − e−kt)
Odstęp i dawka na podstawie szczytu i wartości dolnej
τ = ln(Cpeak/Ctrough)/k, D = Vd·(Cpeak − Ctrough)
Cockcroft–Gault
CrCl = (140 − wiek) × kg/(72 × SCr mg/dL), × 0,85 u kobiet
Dla czynności nerek najpierw oszacuj CrCl według Cockcrofta–Gaulta, a następnie przeskaluj dawkę lub odstęp.
Sprawdź wynik: stężenia spadają o połowę co okres półtrwania, a stan stacjonarny wymaga około pięciu okresów półtrwania.
2Zadania do ćwiczenia
1.Wartości laboratoryjne i elektrolityŚredni
Pacjent rozpoczyna leczenie lizynoprylem (inhibitorem ACE). Które wartości laboratoryjne powinny być, zgodnie z oczekiwaniami pielęgniarki, monitorowane?
AALT i bilirubina
BPotas i kreatynina
CWapń i fosforany
DTSH i wolna T4
2.Wartości laboratoryjne i elektrolityTrudny
Glukometr przyłóżkowy pacjenta pokazuje „HI” (powyżej zakresu pomiarowego). Pacjent jest senny. Co powinna zrobić pielęgniarka?
AZapisać „HI” i powtórzyć pomiar glukometrem w następnym zaplanowanym terminie
BPodać doustnie glukozę na wypadek, gdyby odczyt był błędny, a pacjent miał niską glikemię
CWysłać próbkę krwi żylnej do laboratorium i natychmiast poinformować lekarza
DUznać, że glukometr jest zepsuty, i podać zwykłą dawkę insuliny
3.Interpretacja gazometrii krwi tętniczejŚredni
Gazometria do ćwiczeń pokazuje PaCO₂ 31 mmHg (4,1 kPa). Użyj reguły, że w przewlekłej zasadowicy oddechowej HCO₃⁻ maleje o 5 mmol/L na każde 10 mmHg, o które PaCO₂ jest poniżej 40. Zacznij od: HCO₃⁻ 24 mmol/L. Znajdź oczekiwane HCO₃⁻.
Ćwiczenie (wymyślone wartości, nie stanowią wskazówek klinicznych). Wankomycyna jest podawana we wlewie ciągłym pacjentowi, u którego klirens wankomycyny wynosi 6 L/h. Jaka szybkość wlewu R w mg/h daje stężenie w stanie stacjonarnym 25 mg/L?
CL = 6 L/hCss = 25 mg/L
R = mg/h
6.Farmakokinetyka klinicznaTrudny
Ćwiczenie (wymyślone wartości, nie stanowią wskazówek klinicznych). Pacjent o masie 58 kg przyjmuje doustnie teofilinę (F = 1) co 12 h. Klirens wynosi 0,045 L/kg/h. Każda dawka to 200 mg leku (theophylline). Oblicz średnie stężenie w stanie stacjonarnym Css,avg.
Która ocena najlepiej wykrywa zespół ciasnoty przedziałów powięziowych po założeniu gipsu na złamaną nogę?
ACiepła, różowa stopa
BSilne tętno na stopie
CLekki świąd pod gipsem
DBól nieproporcjonalny do urazu, zwłaszcza przy biernym rozciąganiu
8.Pielęgniarstwo kliniczneTrudny
U pacjenta z miastenią rozwijają się narastające trudności w połykaniu oraz słaby, płytki oddech. Jakie jest główne zagrożenie?
ANiewydolność oddechowa w przebiegu przełomu miastenicznego
BCiężkie nadciśnienie z powodu niepokoju
CNagły wzrost glikemii pod wpływem stresu
DZakażenie dróg moczowych
3Roztwory
1.Wartości laboratoryjne i elektrolity
Odpowiedź: B · Potas i kreatynina
Dlaczego to jest odpowiedź
Inhibitory ACE zmniejszają wydzielanie aldosteronu, więc stężenie potasu może rosnąć, a ponadto obniżają ciśnienie filtracyjne w nerce, więc może wzrosnąć stężenie kreatyniny. Oba parametry sprawdza się przed rozpoczęciem leczenia lub zwiększeniem dawki oraz wkrótce po nich.Sprawdzono w:Hyperkalemia · StatPearls (NCBI Bookshelf) (2025)
Odpowiedź
B · Potas i kreatynina
2.Wartości laboratoryjne i elektrolity
Odpowiedź: C · Wysłać próbkę krwi żylnej do laboratorium i natychmiast poinformować lekarza
Dlaczego to jest odpowiedź
„HI” oznacza, że stężenie glukozy przekracza zakres glukometru, więc prawdziwa wartość jest nieznana i może być bardzo wysoka, jak w DKA lub HHS. Wysyła się próbkę do laboratorium, niezwłocznie informuje lekarza i ocenia pacjenta pod kątem odwodnienia i ketonów.Sprawdzono w:Blood Glucose Test · MedlinePlus (NIH) (2024); Diabetic ketoacidosis - Medical Encyclopedia · MedlinePlus (NIH) (2025)
Odpowiedź
C · Wysłać próbkę krwi żylnej do laboratorium i natychmiast poinformować lekarza
3.Interpretacja gazometrii krwi tętniczej
Odpowiedź: HCO₃⁻ = 19,5 mmol/L
Oczekiwana kompensacja: w kwasicy metabolicznej wzór Wintera przewiduje PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg; zmierzona wartość powyżej tego zakresu wskazuje na dodatkową kwasicę oddechową, a poniżej na dodatkową zasadowicę oddechową. Luka anionowa AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), prawidłowo około 8–12 mmol/L, odróżnia kwasicę metaboliczną z podwyższoną luką od kwasicy z prawidłową luką; niskie stężenie albumin maskuje podwyższoną lukę (dodaj 2,5 na każdy g/dL, o który albuminy są poniżej 4,0). Współczynnik delta (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) w przedziale od około 0,8 do 2 odpowiada czystej kwasicy z podwyższoną luką (niektóre podręczniki przyjmują 1 zamiast 0,8), wartość niższa dodatkowej kwasicy z prawidłową luką, a wartość powyżej 2 dodatkowej zasadowicy metabolicznej.
Zmiana PaCO₂
|31 − 40| = 9 mmHg → 0,9 × 10 mmHg
Oczekiwane HCO₃⁻
HCO₃⁻ = 24 − 5·0,9 = 19,5 mmol/L
Odpowiedź
HCO₃⁻ = 19,5 mmol/L
4.Interpretacja gazometrii krwi tętniczej
Odpowiedź: AGc = 19,75 mmol/L
Oczekiwana kompensacja: w kwasicy metabolicznej wzór Wintera przewiduje PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg; zmierzona wartość powyżej tego zakresu wskazuje na dodatkową kwasicę oddechową, a poniżej na dodatkową zasadowicę oddechową. Luka anionowa AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), prawidłowo około 8–12 mmol/L, odróżnia kwasicę metaboliczną z podwyższoną luką od kwasicy z prawidłową luką; niskie stężenie albumin maskuje podwyższoną lukę (dodaj 2,5 na każdy g/dL, o który albuminy są poniżej 4,0). Współczynnik delta (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) w przedziale od około 0,8 do 2 odpowiada czystej kwasicy z podwyższoną luką (niektóre podręczniki przyjmują 1 zamiast 0,8), wartość niższa dodatkowej kwasicy z prawidłową luką, a wartość powyżej 2 dodatkowej zasadowicy metabolicznej.
Luka anionowa
AG = 136 − (107 + 12) = 17
Korekta na albuminy
17 + 0,25·(40 − 29) = 19,75 mmol/L
Odpowiedź
AGc = 19,75 mmol/L
Powyżej około 12 po korekcie: duża luka anionowa.
5.Farmakokinetyka kliniczna
Odpowiedź: R = 150 mg/h
Klirens i objętość: w stanie stacjonarnym szybkość dawkowania równa się szybkości eliminacji, więc szybkość podtrzymująca = CL × Css. Dawka nasycająca to LD = Vd × C/(S × F), gdzie S to współczynnik soli (ułamek substancji czynnej w soli), a F to biodostępność (1 dla podania dożylnego). Z dwóch stężeń k = ln(C₁/C₂)/Δt; dla bolusa dożylnego Vd = dawka/C₀ i CL = k × Vd. Liczby służą wyłącznie do ćwiczeń; przy pacjencie zawsze postępuj zgodnie z lokalnymi procedurami i zlecaj podwójną kontrolę dawek wysokiego ryzyka.
Szybkość wlewu
R = 6·25 = 150 mg/h
Odpowiedź
R = 150 mg/h
6.Farmakokinetyka kliniczna
Odpowiedź: Css,avg = 6,386 mg/L
Projektowanie schematu: przy szybkich dawkach dożylnych stężenie spada od szczytu do wartości dolnej w trakcie odstępu, więc τ = ln(Cpeak/Ctrough)/k, a dawka przywracająca szczyt to Vd × (Cpeak − Ctrough). Średnie stężenie w stanie stacjonarnym to Css,avg = S·F·dawka/(CL·τ). Wlew narasta jako C = (R/CL)(1 − e−kt). Dla leku wydalanego przez nerki dawkę skaluje się według klirensu kreatyniny. Liczby służą wyłącznie do ćwiczeń; przy pacjencie zawsze postępuj zgodnie z lokalnymi procedurami i zlecaj podwójną kontrolę dawek wysokiego ryzyka.
Odpowiedź: D · Ból nieproporcjonalny do urazu, zwłaszcza przy biernym rozciąganiu
Dlaczego to jest odpowiedź
Narastający ból, który nie ustępuje po lekach przeciwbólowych i nasila się przy biernym rozciąganiu, to najwcześniejszy objaw. Bladość, drętwienie i brak tętna to objawy późne.
Odpowiedź
D · Ból nieproporcjonalny do urazu, zwłaszcza przy biernym rozciąganiu
8.Pielęgniarstwo kliniczne
Odpowiedź: A · Niewydolność oddechowa w przebiegu przełomu miastenicznego
Dlaczego to jest odpowiedź
W przełomie miastenicznym osłabienie mięśni oddechowych i opuszkowych może prowadzić do aspiracji i niewydolności oddechowej. Czynność oddechową ściśle monitoruje się i może być potrzebna wentylacja.
Odpowiedź
A · Niewydolność oddechowa w przebiegu przełomu miastenicznego