Odczytaj pH: poniżej 7,35 to kwasica, powyżej 7,45 zasadowica.
Znajdź wartość, która to tłumaczy: PaCO₂ zmieniające się odwrotnie do pH oznacza zaburzenie oddechowe, HCO₃⁻ zmieniające się zgodnie z pH – metaboliczne.
Spójrz na drugą wartość: prawidłowa oznacza brak wyrównania, nieprawidłowa w kierunku wyrównującym oznacza wyrównanie częściowe, a prawidłowe pH przy obu wartościach nieprawidłowych oznacza wyrównanie całkowite.
Przy kwasicy metabolicznej porównaj PaCO₂ ze wzorem Wintersa, 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2, i oblicz lukę anionową Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻).
Wysoką lukę anionową sprawdź wskaźnikiem delta, a przy niskiej albuminie – luką skorygowaną.
Farmakokinetyka kliniczna
Stała szybkości i okres półtrwania
k = ln 2/t½ = 0,693/t½
Rozpad pierwszego rzędu
C = C₀·e−kt = C₀·(1/2)t/t½
Dwa stężenia
k = ln(C₁/C₂)/Δt
Objętość i klirens
Vd = dose/C₀, CL = k·Vd
Dawka nasycająca
LD = Vd·C/(S·F)
Szybkość podtrzymująca
R = CL·Css/(S·F)
Średni stan stacjonarny
Css,avg = S·F·D/(CL·τ)
Stan ustalony
1 − (1/2)ⁿ po n okresach półtrwania; ≈ 97% po 5
Wlew
C = (R/CL)(1 − e−kt)
Odstęp i dawka na podstawie szczytu i wartości dolnej
τ = ln(Cpeak/Ctrough)/k, D = Vd·(Cpeak − Ctrough)
Cockcroft–Gault
CrCl = (140 − wiek) × kg/(72 × SCr mg/dL), × 0,85 u kobiet
Dla czynności nerek najpierw oszacuj CrCl według Cockcrofta–Gaulta, a następnie przeskaluj dawkę lub odstęp.
Sprawdź wynik: stężenia spadają o połowę co okres półtrwania, a stan stacjonarny wymaga około pięciu okresów półtrwania.
2Zadania do ćwiczenia
1.Wartości laboratoryjne i elektrolityŚredni
Najniższe stężenie wankomycyny we krwi (stężenie dolinowe) jest powyżej zakresu docelowego. Które działanie niepożądane budzi główny niepokój?
AZwiększona liczba płytek krwi (trombocytoza)
BZaparcia i wzdęcia
CUszkodzenie nerek (nefrotoksyczność)
DNiskie stężenie glukozy we krwi (hipoglikemia)
2.Wartości laboratoryjne i elektrolityTrudny
U pacjenta otrzymującego dożylnie gentamycynę stężenie minimalne (przed kolejną dawką) przekracza wartość docelową, a kreatynina wzrosła od wczoraj. Zbliża się termin kolejnej dawki. Jakie jest najlepsze postępowanie?
AWstrzymać dawkę i zgłosić wyniki lekarzowi zlecającemu
BPodać połowę dawki i udokumentować przyczynę
CPodać dawkę z dodatkowymi płynami doustnymi, aby chronić nerki
DPodać dawkę teraz i powtórzyć oznaczenia za tydzień
3.Interpretacja gazometrii krwi tętniczejŚredni
Gazometria krwi tętniczej do ćwiczeń pokazuje pH 7,30, PaCO₂ 71 mmHg (9,5 kPa) oraz HCO₃⁻ 34 mmol/L. Zaburzeniem pierwotnym jest kwasica oddechowa. W jakim stopniu jest wyrównane? Kliknij odpowiedź.
pH 7,30PaCO₂ 71 mmHg (9,5 kPa)HCO₃⁻ 34 mmol/L
1niewyrównane
2częściowo wyrównane
3całkowicie wyrównane
4.Interpretacja gazometrii krwi tętniczejTrudny
Na poziomie morza gazometria do ćwiczeń pobrana przy 50% tlenu pokazuje PaO₂ 73 mmHg (9,7 kPa) oraz PaCO₂ 41 mmHg (5,5 kPa). Użyj PAO₂ = FiO₂·(760 − 47) − PaCO₂/0,8, aby znaleźć Gradient A–a.
Ćwiczenie (wymyślone wartości, nie stanowią wskazówek klinicznych). Po dawce dożylnej leku (tobramycin) stężenie wynosi 10 mg/L po 1 h i 3,5 mg/L po 4 h. Załóż eliminację pierwszego rzędu. Oblicz okres półtrwania t½.
C1 = 10 mg/L (1 h)C2 = 3,5 mg/L (4 h)
t½ = h
6.Farmakokinetyka klinicznaTrudny
Ćwiczenie (wymyślone wartości, nie stanowią wskazówek klinicznych). Osoba w wieku 48 lat (płeć: mężczyzna) waży 80 kg i ma stężenie kreatyniny w surowicy 3,1 mg/dL (274 µmol/L). Oszacuj klirens kreatyniny według Cockcrofta–Gaulta: CrCl (mL/min) = (140 − wiek) × masa ciała (kg)/(72 × SCr w mg/dL), × 0,85 u kobiet. Zwykły schemat leku (gentamicin) to 80 mg co 8 h przy klirensie kreatyniny 120 mL/min. Przy zachowaniu dawki odstęp wydłuża się proporcjonalnie do spadku klirensu. Oblicz nowy odstęp między dawkami τ. Zaokrąglij do jednego miejsca po przecinku.
Pacjent w ciągu ostatnich miesięcy bez starań stracił ponad 10% masy ciała i ma niskie BMI. Jakie działanie jest najwłaściwsze?
ASkierować do dietetyka i wdrożyć plan żywieniowy z kartami żywienia
BZważyć pacjenta ponownie za sześć miesięcy i wtedy ocenić sytuację
CZachęcać do diety niskokalorycznej
DOgraniczyć płyny, by pobudzić apetyt, i zastosować dietę niskobiałkową
8.Pielęgniarstwo kliniczneTrudny
Pielęgniarka edukuje pacjenta rozpoczynającego leczenie warfaryną. Które stwierdzenie wskazuje na potrzebę dalszej edukacji?
A„Powiem dentyście, że przyjmuję warfarynę.”
B„Będę przychodzić na wizyty z oznaczeniem INR.”
C„Zgłoszę czarne stolce lub nietypowe siniaki.”
D„Mogę wziąć aspirynę, jeśli rozboli mnie głowa.”
3Roztwory
1.Wartości laboratoryjne i elektrolity
Odpowiedź: C · Uszkodzenie nerek (nefrotoksyczność)
Dlaczego to jest odpowiedź
Wysokie stężenia wankomycyny wiążą się z ostrym uszkodzeniem nerek i, rzadziej, uszkodzeniem słuchu. Pielęgniarka zgłasza wynik przed następną dawką oraz sprawdza kreatyninę i diurezę.
Odpowiedź
C · Uszkodzenie nerek (nefrotoksyczność)
2.Wartości laboratoryjne i elektrolity
Odpowiedź: A · Wstrzymać dawkę i zgłosić wyniki lekarzowi zlecającemu
Dlaczego to jest odpowiedź
Wysokie stężenie minimalne aminoglikozydu przy rosnącej kreatyninie oznacza, że lek się kumuluje, co zwiększa ryzyko uszkodzenia nerek i utraty słuchu. Pielęgniarka wstrzymuje dawkę, zgłasza wyniki lekarzowi i pyta o zmiany słuchu oraz szumy uszne. Schemat dawkowania zmienia wyłącznie lekarz zlecający lub farmaceuta.Sprawdzono w:Gentamicin sulfate injection - Boxed Warning (US prescribing information) · Pfizer Medical Information (FDA label)
Odpowiedź
A · Wstrzymać dawkę i zgłosić wyniki lekarzowi zlecającemu
3.Interpretacja gazometrii krwi tętniczej
Odpowiedź: częściowo wyrównane
Czytanie gazometrii (ROME): najpierw pH: poniżej 7,35 to kwasica krwi, powyżej 7,45 zasadowica krwi. Potem znajdź wartość, która to tłumaczy. PaCO₂ (norma 35–45 mmHg, 4,7–6,0 kPa) to część oddechowa i w zaburzeniu oddechowym zmienia się odwrotnie do pH; HCO₃⁻ (norma 22–26 mmol/L) to część metaboliczna i zmienia się w tym samym kierunku co pH (ROME: Respiratory Opposite, Metabolic Equal). Druga wartość pokazuje wyrównanie: prawidłowa oznacza brak wyrównania; nieprawidłowa w kierunku, który przywraca pH, gdy pH jest nadal nieprawidłowe, oznacza wyrównanie częściowe; prawidłowe pH przy obu wartościach nieprawidłowych oznacza wyrównanie całkowite. Zakresy różnią się nieco między laboratoriami; to wartości do ćwiczeń.
ROME, wartość po wartości
pH 7,30: kwasica krwi (poniżej 7,35)
PaCO₂ 71 mmHg: wysoki (35–45)
HCO₃⁻ 34 mmol/L: wysoki (22–26)
Wyrównanie
częściowo wyrównane
Odpowiedź
częściowo wyrównane
4.Interpretacja gazometrii krwi tętniczej
Odpowiedź: Gradient A–a = 232,3 mmHg
Wartości pochodne: obliczona osmolalność surowicy to 2·Na⁺ + glukoza + mocznik, gdy wszystkie wartości są w mmol/L (2·Na⁺ + glukoza/18 + BUN/2,8, gdy glukoza i BUN są w mg/dL); norma wynosi około 275–295 mOsm/kg. Wskaźnik P/F to PaO₂ podzielone przez FiO₂ jako ułamek. Ciśnienie tlenu pęcherzykowego na poziomie morza to PAO₂ = FiO₂·(760 − 47) − PaCO₂/0,8 mmHg, a gradient A–a to PAO₂ − PaO₂.
Klirens i objętość: w stanie stacjonarnym szybkość dawkowania równa się szybkości eliminacji, więc szybkość podtrzymująca = CL × Css. Dawka nasycająca to LD = Vd × C/(S × F), gdzie S to współczynnik soli (ułamek substancji czynnej w soli), a F to biodostępność (1 dla podania dożylnego). Z dwóch stężeń k = ln(C₁/C₂)/Δt; dla bolusa dożylnego Vd = dawka/C₀ i CL = k × Vd. Liczby służą wyłącznie do ćwiczeń; przy pacjencie zawsze postępuj zgodnie z lokalnymi procedurami i zlecaj podwójną kontrolę dawek wysokiego ryzyka.
Stała szybkości eliminacji
k = ln(10/3,5)/3 = 1,05/3 = 0,3499 h⁻¹
Okres połowicznego rozpadu
t½ = 0,693/0,3499 = 1,981 h
Odpowiedź
t½ = 1,981 h
6.Farmakokinetyka kliniczna
Odpowiedź: τ = 29,1 h
Projektowanie schematu: przy szybkich dawkach dożylnych stężenie spada od szczytu do wartości dolnej w trakcie odstępu, więc τ = ln(Cpeak/Ctrough)/k, a dawka przywracająca szczyt to Vd × (Cpeak − Ctrough). Średnie stężenie w stanie stacjonarnym to Css,avg = S·F·dawka/(CL·τ). Wlew narasta jako C = (R/CL)(1 − e−kt). Dla leku wydalanego przez nerki dawkę skaluje się według klirensu kreatyniny. Liczby służą wyłącznie do ćwiczeń; przy pacjencie zawsze postępuj zgodnie z lokalnymi procedurami i zlecaj podwójną kontrolę dawek wysokiego ryzyka.
Klirens kreatyniny (Cockcroft–Gault)
CrCl = (140 − 48)·80/(72·3,1) = 32,97 mL/min
Nowy odstęp
τ = 8·120/32,97 = 29,11 ≈ 29,1 h
Odpowiedź
τ = 29,1 h
W praktyce odstęp zaokrągla się do wygodnej wartości, takiej jak 12, 24, 36 lub 48 h.
7.Pielęgniarstwo kliniczne
Odpowiedź: A · Skierować do dietetyka i wdrożyć plan żywieniowy z kartami żywienia
Dlaczego to jest odpowiedź
Duża niezamierzona utrata masy ciała przy niskim BMI oznacza wysokie ryzyko niedożywienia. Postępowanie obejmuje skierowanie do dietetyka, karty żywienia i płynów, pomoc w jedzeniu oraz regularne ważenie.
Odpowiedź
A · Skierować do dietetyka i wdrożyć plan żywieniowy z kartami żywienia
8.Pielęgniarstwo kliniczne
Odpowiedź: D · „Mogę wziąć aspirynę, jeśli rozboli mnie głowa.”
Dlaczego to jest odpowiedź
Aspiryna i inne NLPZ zwiększają ryzyko krwawienia podczas leczenia warfaryną, dlatego pacjenci powinni pytać przed przyjęciem każdego nowego leku. Przy zwykłym bólu zwykle bezpieczniejszy jest paracetamol.
Odpowiedź
D · „Mogę wziąć aspirynę, jeśli rozboli mnie głowa.”