Odczytaj pH: poniżej 7,35 to kwasica, powyżej 7,45 zasadowica.
Znajdź wartość, która to tłumaczy: PaCO₂ zmieniające się odwrotnie do pH oznacza zaburzenie oddechowe, HCO₃⁻ zmieniające się zgodnie z pH – metaboliczne.
Spójrz na drugą wartość: prawidłowa oznacza brak wyrównania, nieprawidłowa w kierunku wyrównującym oznacza wyrównanie częściowe, a prawidłowe pH przy obu wartościach nieprawidłowych oznacza wyrównanie całkowite.
Przy kwasicy metabolicznej porównaj PaCO₂ ze wzorem Wintersa, 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2, i oblicz lukę anionową Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻).
Wysoką lukę anionową sprawdź wskaźnikiem delta, a przy niskiej albuminie – luką skorygowaną.
Farmakokinetyka kliniczna
Stała szybkości i okres półtrwania
k = ln 2/t½ = 0,693/t½
Rozpad pierwszego rzędu
C = C₀·e−kt = C₀·(1/2)t/t½
Dwa stężenia
k = ln(C₁/C₂)/Δt
Objętość i klirens
Vd = dose/C₀, CL = k·Vd
Dawka nasycająca
LD = Vd·C/(S·F)
Szybkość podtrzymująca
R = CL·Css/(S·F)
Średni stan stacjonarny
Css,avg = S·F·D/(CL·τ)
Stan ustalony
1 − (1/2)ⁿ po n okresach półtrwania; ≈ 97% po 5
Wlew
C = (R/CL)(1 − e−kt)
Odstęp i dawka na podstawie szczytu i wartości dolnej
τ = ln(Cpeak/Ctrough)/k, D = Vd·(Cpeak − Ctrough)
Cockcroft–Gault
CrCl = (140 − wiek) × kg/(72 × SCr mg/dL), × 0,85 u kobiet
Dla czynności nerek najpierw oszacuj CrCl według Cockcrofta–Gaulta, a następnie przeskaluj dawkę lub odstęp.
Sprawdź wynik: stężenia spadają o połowę co okres półtrwania, a stan stacjonarny wymaga około pięciu okresów półtrwania.
2Zadania do ćwiczenia
1.Wartości laboratoryjne i elektrolityŚredni
Pacjent ma wapń 11,8 mg/dL (2,95 mmol/L) w przebiegu przerzutów do kości. Które postępowanie pielęgniarskie jest właściwe?
APodawać leki zobojętniające z węglanem wapnia na nudności
BZachęcać do picia płynów i ruchu w miarę tolerancji
CZachęcać do leżenia w łóżku i ograniczyć płyny doustne
DPodawać dodatkowo mleko i ser do każdego posiłku
2.Wartości laboratoryjne i elektrolityTrudny
Podczas dożylnego wlewu siarczanu magnezu, która ocena najlepiej wykrywa zatrucie na wczesnym etapie?
ASzmery perystaltyczne i obwód brzucha
BKolor skóry i czas powrotu włośniczkowego co godzinę
COdruchy kolanowe, częstość oddechów i diureza
DGlikemia i wielkość źrenic co godzinę
3.Interpretacja gazometrii krwi tętniczejŚredni
Gazometria krwi tętniczej do ćwiczeń pokazuje pH 7,44, PaCO₂ 57 mmHg (7,6 kPa) oraz HCO₃⁻ 37 mmol/L. Zaburzeniem pierwotnym jest zasadowica metaboliczna. W jakim stopniu jest wyrównane? Kliknij odpowiedź.
pH 7,44PaCO₂ 57 mmHg (7,6 kPa)HCO₃⁻ 37 mmol/L
1niewyrównane
2częściowo wyrównane
3całkowicie wyrównane
4.Interpretacja gazometrii krwi tętniczejTrudny
Gazometria do ćwiczeń pokazuje pH 7,31, PaCO₂ 35 mmHg (4,7 kPa) oraz HCO₃⁻ 17 mmol/L, przy Na⁺ 139 i Cl⁻ 101 mmol/L. Użyj luki anionowej i wskaźnika delta, aby kliknąć najlepszą interpretację.
Ćwiczenie (wymyślone wartości, nie stanowią wskazówek klinicznych). Po dawce dożylnej leku (tobramycin) stężenie wynosi 6 mg/L po 1 h i 1,5 mg/L po 5 h. Załóż eliminację pierwszego rzędu. Oblicz stałą szybkości eliminacji k.
C1 = 6 mg/L (1 h)C2 = 1,5 mg/L (5 h)
k = h⁻¹
6.Farmakokinetyka klinicznaTrudny
Ćwiczenie (wymyślone wartości, nie stanowią wskazówek klinicznych). Osoba w wieku 58 lat (płeć: mężczyzna) waży 66 kg i ma stężenie kreatyniny w surowicy 2,9 mg/dL (256 µmol/L). Oszacuj klirens kreatyniny według Cockcrofta–Gaulta: CrCl (mL/min) = (140 − wiek) × masa ciała (kg)/(72 × SCr w mg/dL), × 0,85 u kobiet. Zwykły schemat leku (gentamicin) to 80 mg co 8 h przy klirensie kreatyniny 100 mL/min. Przy zachowaniu dawki odstęp wydłuża się proporcjonalnie do spadku klirensu. Oblicz nowy odstęp między dawkami τ. Zaokrąglij do jednego miejsca po przecinku.
U pacjenta, który zaczął przyjmować inhibitor ACE, pojawia się uporczywy suchy kaszel. Jaka jest prawdopodobna przyczyna?
AZatorowość płucna
BReakcja alergiczna na niedawno podaną penicylinę
CAstma wywołana beta-blokerem
DZnane działanie niepożądane inhibitora ACE
8.Pielęgniarstwo kliniczneTrudny
Dlaczego w zleceniu insuliny nigdy nie należy skracać „jednostek” do „U” ani „IU”?
ASkrót jest dozwolony tylko w zleceniach dla dzieci
BLitery można pomylić z zerem, co powoduje dziesięciokrotne przedawkowanie
CFarmaceuci nie mogą wydać insuliny zapisanej w ten sposób
DZmienia to rodzaj podawanej insuliny
3Roztwory
1.Wartości laboratoryjne i elektrolity
Odpowiedź: B · Zachęcać do picia płynów i ruchu w miarę tolerancji
Dlaczego to jest odpowiedź
Nawodnienie pomaga nerkom wydalać wapń i zapobiega kamicy, a ruch z obciążaniem kończyn spowalnia utratę wapnia z kości. Produkty zawierające wapń i leki zobojętniające nie są zalecane. Pielęgniarka monitoruje też splątanie, zaparcia i zaburzenia rytmu serca.Sprawdzono w:Hypercalcemia · MedlinePlus (NIH) (2026)
Odpowiedź
B · Zachęcać do picia płynów i ruchu w miarę tolerancji
2.Wartości laboratoryjne i elektrolity
Odpowiedź: C · Odruchy kolanowe, częstość oddechów i diureza
Dlaczego to jest odpowiedź
Zanik odruchu kolanowego jest wczesnym sygnałem ostrzegawczym zatrucia magnezem i pojawia się przed spowolnieniem oddechu. Magnez jest usuwany przez nerki, więc spadająca diureza zwiększa ryzyko. Dożylny glukonian wapnia przeciwdziała zatruciu magnezem.Sprawdzono w:Magnesium Toxicity · StatPearls (NCBI Bookshelf) (2026); Magnesium Toxicity · StatPearls (NCBI Bookshelf)
Odpowiedź
C · Odruchy kolanowe, częstość oddechów i diureza
3.Interpretacja gazometrii krwi tętniczej
Odpowiedź: całkowicie wyrównane
Czytanie gazometrii (ROME): najpierw pH: poniżej 7,35 to kwasica krwi, powyżej 7,45 zasadowica krwi. Potem znajdź wartość, która to tłumaczy. PaCO₂ (norma 35–45 mmHg, 4,7–6,0 kPa) to część oddechowa i w zaburzeniu oddechowym zmienia się odwrotnie do pH; HCO₃⁻ (norma 22–26 mmol/L) to część metaboliczna i zmienia się w tym samym kierunku co pH (ROME: Respiratory Opposite, Metabolic Equal). Druga wartość pokazuje wyrównanie: prawidłowa oznacza brak wyrównania; nieprawidłowa w kierunku, który przywraca pH, gdy pH jest nadal nieprawidłowe, oznacza wyrównanie częściowe; prawidłowe pH przy obu wartościach nieprawidłowych oznacza wyrównanie całkowite. Zakresy różnią się nieco między laboratoriami; to wartości do ćwiczeń.
ROME, wartość po wartości
pH 7,44: w zakresie 7,35–7,45
PaCO₂ 57 mmHg: wysoki (35–45)
HCO₃⁻ 37 mmol/L: wysoki (22–26)
Wyrównanie
Klinicznie sprawdź też oczekiwaną kompensację: w zasadowicy metabolicznej PaCO₂ ≈ 0,7·HCO₃⁻ + 21 = 44,9–48,9 mmHg, więc zmierzone 57 mmHg wskazuje na dodatkowa kwasica oddechowa (zaburzenie mieszane). Powyższa odpowiedź to klasyfikacja egzaminacyjna metodą ROME.
całkowicie wyrównane
Odpowiedź
całkowicie wyrównane
4.Interpretacja gazometrii krwi tętniczej
Odpowiedź: czysta kwasica z dużą luką
Oczekiwana kompensacja: w kwasicy metabolicznej wzór Wintera przewiduje PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg; zmierzona wartość powyżej tego zakresu wskazuje na dodatkową kwasicę oddechową, a poniżej na dodatkową zasadowicę oddechową. Luka anionowa AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), prawidłowo około 8–12 mmol/L, odróżnia kwasicę metaboliczną z podwyższoną luką od kwasicy z prawidłową luką; niskie stężenie albumin maskuje podwyższoną lukę (dodaj 2,5 na każdy g/dL, o który albuminy są poniżej 4,0). Współczynnik delta (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) w przedziale od około 0,8 do 2 odpowiada czystej kwasicy z podwyższoną luką (niektóre podręczniki przyjmują 1 zamiast 0,8), wartość niższa dodatkowej kwasicy z prawidłową luką, a wartość powyżej 2 dodatkowej zasadowicy metabolicznej.
Luka anionowa
AG = 139 − (101 + 17) = 21
Wskaźnik delta
(21 − 12)/(24 − 17) = 1,286
czysta kwasica z dużą luką
Odpowiedź
czysta kwasica z dużą luką
5.Farmakokinetyka kliniczna
Odpowiedź: k = 0,3466 h⁻¹
Klirens i objętość: w stanie stacjonarnym szybkość dawkowania równa się szybkości eliminacji, więc szybkość podtrzymująca = CL × Css. Dawka nasycająca to LD = Vd × C/(S × F), gdzie S to współczynnik soli (ułamek substancji czynnej w soli), a F to biodostępność (1 dla podania dożylnego). Z dwóch stężeń k = ln(C₁/C₂)/Δt; dla bolusa dożylnego Vd = dawka/C₀ i CL = k × Vd. Liczby służą wyłącznie do ćwiczeń; przy pacjencie zawsze postępuj zgodnie z lokalnymi procedurami i zlecaj podwójną kontrolę dawek wysokiego ryzyka.
Stała szybkości eliminacji
k = ln(6/1,5)/4 = 1,386/4 = 0,3466 h⁻¹
Odpowiedź
k = 0,3466 h⁻¹
6.Farmakokinetyka kliniczna
Odpowiedź: τ = 30,9 h
Projektowanie schematu: przy szybkich dawkach dożylnych stężenie spada od szczytu do wartości dolnej w trakcie odstępu, więc τ = ln(Cpeak/Ctrough)/k, a dawka przywracająca szczyt to Vd × (Cpeak − Ctrough). Średnie stężenie w stanie stacjonarnym to Css,avg = S·F·dawka/(CL·τ). Wlew narasta jako C = (R/CL)(1 − e−kt). Dla leku wydalanego przez nerki dawkę skaluje się według klirensu kreatyniny. Liczby służą wyłącznie do ćwiczeń; przy pacjencie zawsze postępuj zgodnie z lokalnymi procedurami i zlecaj podwójną kontrolę dawek wysokiego ryzyka.
Klirens kreatyniny (Cockcroft–Gault)
CrCl = (140 − 58)·66/(72·2,9) = 25,92 mL/min
Nowy odstęp
τ = 8·100/25,92 = 30,86 ≈ 30,9 h
Odpowiedź
τ = 30,9 h
W praktyce odstęp zaokrągla się do wygodnej wartości, takiej jak 12, 24, 36 lub 48 h.
7.Pielęgniarstwo kliniczne
Odpowiedź: D · Znane działanie niepożądane inhibitora ACE
Dlaczego to jest odpowiedź
Suchy kaszel to częste działanie niepożądane inhibitorów ACE, takich jak ramipryl. Często zastępuje się je antagonistą receptora angiotensyny II (sartanem).
Odpowiedź
D · Znane działanie niepożądane inhibitora ACE
8.Pielęgniarstwo kliniczne
Odpowiedź: B · Litery można pomylić z zerem, co powoduje dziesięciokrotne przedawkowanie
Dlaczego to jest odpowiedź
„U” można pomylić z 0, więc „10U” może zostać odczytane jako 100, a „IU” można pomylić z „IV” lub „10”. Wpisywanie „jednostek” w całości jest standardową zasadą bezpieczeństwa (ISMP), ponieważ błędy w dawkowaniu insuliny mogą powodować ciężką hipoglikemię.
Odpowiedź
B · Litery można pomylić z zerem, co powoduje dziesięciokrotne przedawkowanie