Odczytaj pH: poniżej 7,35 to kwasica, powyżej 7,45 zasadowica.
Znajdź wartość, która to tłumaczy: PaCO₂ zmieniające się odwrotnie do pH oznacza zaburzenie oddechowe, HCO₃⁻ zmieniające się zgodnie z pH – metaboliczne.
Spójrz na drugą wartość: prawidłowa oznacza brak wyrównania, nieprawidłowa w kierunku wyrównującym oznacza wyrównanie częściowe, a prawidłowe pH przy obu wartościach nieprawidłowych oznacza wyrównanie całkowite.
Przy kwasicy metabolicznej porównaj PaCO₂ ze wzorem Wintersa, 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2, i oblicz lukę anionową Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻).
Wysoką lukę anionową sprawdź wskaźnikiem delta, a przy niskiej albuminie – luką skorygowaną.
Farmakokinetyka kliniczna
Stała szybkości i okres półtrwania
k = ln 2/t½ = 0,693/t½
Rozpad pierwszego rzędu
C = C₀·e−kt = C₀·(1/2)t/t½
Dwa stężenia
k = ln(C₁/C₂)/Δt
Objętość i klirens
Vd = dose/C₀, CL = k·Vd
Dawka nasycająca
LD = Vd·C/(S·F)
Szybkość podtrzymująca
R = CL·Css/(S·F)
Średni stan stacjonarny
Css,avg = S·F·D/(CL·τ)
Stan ustalony
1 − (1/2)ⁿ po n okresach półtrwania; ≈ 97% po 5
Wlew
C = (R/CL)(1 − e−kt)
Odstęp i dawka na podstawie szczytu i wartości dolnej
τ = ln(Cpeak/Ctrough)/k, D = Vd·(Cpeak − Ctrough)
Cockcroft–Gault
CrCl = (140 − wiek) × kg/(72 × SCr mg/dL), × 0,85 u kobiet
Dla czynności nerek najpierw oszacuj CrCl według Cockcrofta–Gaulta, a następnie przeskaluj dawkę lub odstęp.
Sprawdź wynik: stężenia spadają o połowę co okres półtrwania, a stan stacjonarny wymaga około pięciu okresów półtrwania.
2Zadania do ćwiczenia
1.Wartości laboratoryjne i elektrolityŚredni
Pacjent rozpoczął żywienie pozajelitowe (PN) przez cewnik centralny. Które badanie monitoruje się najczęściej w pierwszych dniach?
AGlukozę we krwi
BHormony tarczycy
CHemoglobinę glikowaną A1c
DLipazę w surowicy
2.Wartości laboratoryjne i elektrolityTrudny
Zgłoszono cztery stężenia leków. Którego pacjenta pielęgniarka powinna ocenić w pierwszej kolejności?
ADigoksyna 1,0 ng/mL z tętnem 72/min
BWalproinian 75 mcg/mL bez objawów
CFenytoina 15 mcg/mL bez objawów
DLit 1,8 mEq/L z nowym grubym drżeniem
3.Interpretacja gazometrii krwi tętniczejŚredni
Gazometria krwi tętniczej do ćwiczeń pokazuje pH 7,20, PaCO₂ 24 mmHg (3,2 kPa) oraz HCO₃⁻ 9 mmol/L. Zaburzeniem pierwotnym jest kwasica metaboliczna. W jakim stopniu jest wyrównane? Kliknij odpowiedź.
pH 7,20PaCO₂ 24 mmHg (3,2 kPa)HCO₃⁻ 9 mmol/L
1niewyrównane
2częściowo wyrównane
3całkowicie wyrównane
4.Interpretacja gazometrii krwi tętniczejTrudny
Gazometria do ćwiczeń pokazuje kwasicę oddechową: pH 7,28, PaCO₂ 69 mmHg (9,2 kPa), HCO₃⁻ 31 mmol/L. Użyj reguł „HCO₃⁻ rośnie o 1 mmol/L na 10 mmHg (ostra) lub o 3,5 mmol/L na 10 mmHg (przewlekła)”, aby ją sklasyfikować. Kliknij swoją odpowiedź.
pH 7,28PaCO₂ 69 mmHg (9,2 kPa)HCO₃⁻ 31 mmol/L
1ostry
2przewlekły
3ostra na tle przewlekłej
5.Farmakokinetyka klinicznaŚredni
Ćwiczenie (wymyślone wartości, nie stanowią wskazówek klinicznych). Po dawce dożylnej leku (gentamicin) stężenie wynosi 9 mg/L po 1 h i 2,8 mg/L po 6 h. Załóż eliminację pierwszego rzędu. Oblicz stałą szybkości eliminacji k.
C1 = 9 mg/L (1 h)C2 = 2,8 mg/L (6 h)
k = h⁻¹
6.Farmakokinetyka klinicznaTrudny
Ćwiczenie (wymyślone wartości, nie stanowią wskazówek klinicznych). Pacjent o masie 91 kg przyjmuje doustnie aminofilinę (S = 0,8, F = 1) co 12 h. Klirens teofiliny wynosi 0,05 L/kg/h. Każda dawka to 200 mg leku (aminophylline). Oblicz średnie stężenie w stanie stacjonarnym Css,avg.
Jakiego rodzaju leków przeciwbólowych pacjent z marskością wątroby zwykle powinien unikać?
AParacetamolu, podawanego w ostrożnie zmniejszonej i kontrolowanej dawce
BNiesteroidowych leków przeciwzapalnych, takich jak ibuprofen
CKremów ze środkiem miejscowo znieczulającym
DCiepłych okładów na bolesny staw
8.Pielęgniarstwo kliniczneTrudny
Pacjent ma wysoką gorączkę z dreszczami, żółtaczkę i ból w prawym górnym kwadrancie brzucha. Które schorzenie jest najbardziej prawdopodobne?
AChoroba refluksowa przełyku
BOstre zapalenie wyrostka robaczkowego
CWstępujące zapalenie dróg żółciowych
DZwykła kolka żółciowa
3Roztwory
1.Wartości laboratoryjne i elektrolity
Odpowiedź: A · Glukozę we krwi
Dlaczego to jest odpowiedź
PN zawiera stężoną dekstrozę, więc hiperglikemia jest częsta, zwłaszcza na początku; glukozę kontroluje się często, a może być potrzebna insulina. Monitoruje się też elektrolity, w tym fosforany, magnez i potas, pod kątem zespołu ponownego odżywienia.
Odpowiedź
A · Glukozę we krwi
2.Wartości laboratoryjne i elektrolity
Odpowiedź: D · Lit 1,8 mEq/L z nowym grubym drżeniem
Dlaczego to jest odpowiedź
Stężenie litu 1,8 mEq/L z grubym drżeniem sugeruje zatrucie, które może przejść w splątanie i drgawki. Stężenia digoksyny, fenytoiny i walproinianu mieszczą się w powszechnie podawanych zakresach, a pacjenci są stabilni.
Odpowiedź
D · Lit 1,8 mEq/L z nowym grubym drżeniem
3.Interpretacja gazometrii krwi tętniczej
Odpowiedź: częściowo wyrównane
Czytanie gazometrii (ROME): najpierw pH: poniżej 7,35 to kwasica krwi, powyżej 7,45 zasadowica krwi. Potem znajdź wartość, która to tłumaczy. PaCO₂ (norma 35–45 mmHg, 4,7–6,0 kPa) to część oddechowa i w zaburzeniu oddechowym zmienia się odwrotnie do pH; HCO₃⁻ (norma 22–26 mmol/L) to część metaboliczna i zmienia się w tym samym kierunku co pH (ROME: Respiratory Opposite, Metabolic Equal). Druga wartość pokazuje wyrównanie: prawidłowa oznacza brak wyrównania; nieprawidłowa w kierunku, który przywraca pH, gdy pH jest nadal nieprawidłowe, oznacza wyrównanie częściowe; prawidłowe pH przy obu wartościach nieprawidłowych oznacza wyrównanie całkowite. Zakresy różnią się nieco między laboratoriami; to wartości do ćwiczeń.
ROME, wartość po wartości
pH 7,20: kwasica krwi (poniżej 7,35)
PaCO₂ 24 mmHg: niski (35–45)
HCO₃⁻ 9 mmol/L: niski (22–26)
Wyrównanie
Klinicznie sprawdź też oczekiwaną kompensację: wzór Wintersa przewiduje PaCO₂ 19,5–23,5 mmHg, więc zmierzone 24 mmHg wskazuje na dodatkowa kwasica oddechowa (zaburzenie mieszane). Powyższa odpowiedź to klasyfikacja egzaminacyjna metodą ROME.
częściowo wyrównane
Odpowiedź
częściowo wyrównane
4.Interpretacja gazometrii krwi tętniczej
Odpowiedź: ostra na tle przewlekłej
Oczekiwana kompensacja: w kwasicy metabolicznej wzór Wintera przewiduje PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg; zmierzona wartość powyżej tego zakresu wskazuje na dodatkową kwasicę oddechową, a poniżej na dodatkową zasadowicę oddechową. Luka anionowa AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), prawidłowo około 8–12 mmol/L, odróżnia kwasicę metaboliczną z podwyższoną luką od kwasicy z prawidłową luką; niskie stężenie albumin maskuje podwyższoną lukę (dodaj 2,5 na każdy g/dL, o który albuminy są poniżej 4,0). Współczynnik delta (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) w przedziale od około 0,8 do 2 odpowiada czystej kwasicy z podwyższoną luką (niektóre podręczniki przyjmują 1 zamiast 0,8), wartość niższa dodatkowej kwasicy z prawidłową luką, a wartość powyżej 2 dodatkowej zasadowicy metabolicznej.
Oczekiwane HCO₃⁻
ostry: 24 + 1·2,9 = 26,9 mmol/L
przewlekły: 24 + 3,5·2,9 = 34,15 mmol/L
Porównaj
zmierzone: 31 mmol/L → ostra na tle przewlekłej
Odpowiedź
ostra na tle przewlekłej
5.Farmakokinetyka kliniczna
Odpowiedź: k = 0,2335 h⁻¹
Klirens i objętość: w stanie stacjonarnym szybkość dawkowania równa się szybkości eliminacji, więc szybkość podtrzymująca = CL × Css. Dawka nasycająca to LD = Vd × C/(S × F), gdzie S to współczynnik soli (ułamek substancji czynnej w soli), a F to biodostępność (1 dla podania dożylnego). Z dwóch stężeń k = ln(C₁/C₂)/Δt; dla bolusa dożylnego Vd = dawka/C₀ i CL = k × Vd. Liczby służą wyłącznie do ćwiczeń; przy pacjencie zawsze postępuj zgodnie z lokalnymi procedurami i zlecaj podwójną kontrolę dawek wysokiego ryzyka.
Stała szybkości eliminacji
k = ln(9/2,8)/5 = 1,168/5 = 0,2335 h⁻¹
Odpowiedź
k = 0,2335 h⁻¹
6.Farmakokinetyka kliniczna
Odpowiedź: Css,avg = 2,93 mg/L
Projektowanie schematu: przy szybkich dawkach dożylnych stężenie spada od szczytu do wartości dolnej w trakcie odstępu, więc τ = ln(Cpeak/Ctrough)/k, a dawka przywracająca szczyt to Vd × (Cpeak − Ctrough). Średnie stężenie w stanie stacjonarnym to Css,avg = S·F·dawka/(CL·τ). Wlew narasta jako C = (R/CL)(1 − e−kt). Dla leku wydalanego przez nerki dawkę skaluje się według klirensu kreatyniny. Liczby służą wyłącznie do ćwiczeń; przy pacjencie zawsze postępuj zgodnie z lokalnymi procedurami i zlecaj podwójną kontrolę dawek wysokiego ryzyka.
Odpowiedź: B · Niesteroidowych leków przeciwzapalnych, takich jak ibuprofen
Dlaczego to jest odpowiedź
NLPZ zwiększają ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego i mogą wywołać niewydolność nerek oraz zatrzymanie płynów w marskości. Zwykle preferuje się paracetamol w mniejszej, starannie dobranej dawce.
Odpowiedź
B · Niesteroidowych leków przeciwzapalnych, takich jak ibuprofen
8.Pielęgniarstwo kliniczne
Odpowiedź: C · Wstępujące zapalenie dróg żółciowych
Dlaczego to jest odpowiedź
Gorączka, żółtaczka i ból w prawym górnym kwadrancie (triada Charcota) sugerują zakażenie zablokowanego przewodu żółciowego. Może szybko prowadzić do sepsy i wymaga antybiotyków oraz drenażu dróg żółciowych.