Diferansiyel Denklemler: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 8 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorular Derse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Diferansiyel denklemler

Üstel büyüme/azalma: dy/dt = ky → y = y₀e^kt
Yarı ömür: k = ln 2 / t_½
Newton’un soğuma yasası: T(t) = T_a + (T₀ − T_a)e^−kt
İntegrasyon çarpanı: y′ + p(x)y = q(x): μ = e^{∫p dx}, (μy)′ = μq
Karıştırma tankı: dm/dt = r·c − (r/V)·m

İntegraller

Kuvvet kuralı: ∫xⁿ dx = xⁿ⁺¹/(n + 1) + C
Belirli integral: ∫_a^b f dx = F(b) − F(a)
Temel integraller: ∫eˣ dx = eˣ, ∫1/x dx = ln|x|, ∫sin x dx = −cos x
Eğriler arasındaki alan: ∫_a^b (f − g) dx

Yöntem

Mümkünse integrali alınan ifadeyi basit terimlerin toplamı olarak yeniden yazın.
Kuvvet kuralını uygulayın: ∫xⁿ dx = xⁿ⁺¹/(n + 1); e^x, 1/x, sin ve cos için standart integralleri kullanın.
Bir fonksiyonu ve türevini bir arada gördüğünüzde değişken değiştirme kullanın.
Belirli integralde F(b) − F(a)’yı hesaplayın.

Türevler

Kuvvet kuralı: (xⁿ)′ = n·xⁿ⁻¹
Çarpım kuralı: (uv)′ = u′v + uv′
Bölüm kuralı: (u/v)′ = (u′v − uv′)/v²
Zincir kuralı: f(g(x))′ = f′(g(x))·g′(x)
Temel türevler: (eˣ)′ = eˣ, (ln x)′ = 1/x, (sin x)′ = cos x, (cos x)′ = −sin x

Yöntem

Yapıyı belirleyin: toplam, çarpım, bölüm veya bileşke.
x’in her kuvvetine kuvvet kuralını uygulayın.
Gereken yerde çarpım, bölüm veya zincir kuralını kullanın.
Sadeleştirin ve istenirse noktada değerini hesaplayın.

Sayısal yöntemler

Yarılama yöntemi: c = (a + b)/2, width after n steps (b − a)/2ⁿ
Newton–Raphson: x_n+1 = xₙ − f(xₙ)/f′(xₙ)
Doğrusal enterpolasyon: y = y₁ + (y₂ − y₁)(x − x₁)/(x₂ − x₁)
Yamuk kuralı: T = (h/2)[f₀ + 2f₁ + … + 2f_n−1 + fₙ], h = (b − a)/n
Simpson kuralı (n çift): S = (h/3)[f₀ + 4f₁ + 2f₂ + … + 4f_n−1 + fₙ]
Yamuk hata sınırı: |E| ≤ (b − a)h²M/12, M = max|f″|
Euler: y_n+1 = yₙ + h·f(tₙ, yₙ)
Heun: y_n+1 = yₙ + (h/2)(k₁ + k₂), k₂ = f(tₙ + h, yₙ + hk₁)
RK4: y_n+1 = yₙ + (h/6)(k₁ + 2k₂ + 2k₃ + k₄)

Yöntem

Bir kök için: yarılamada işaret değişimini denetleyin ya da Newton için f ve f′’yi hesaplayın ve iterasyon tablosunda altı ya da daha fazla basamak tutun.
Bir tablo değeri için: iki komşu nokta arasında doğrusal enterpolasyon yapın.
Bir integral için: h = (b − a)/n bulun, her düğümde f’yi listeleyin, ağırlıkları uygulayın (yamuk için 1, 2, …, 2, 1; n çift iken Simpson için 1, 4, 2, …, 4, 1) ve h/2 ya da h/3 ile çarpın.
Bir adi diferansiyel denklem (ADD) için: t₀’dan yₙ₊₁ = yₙ + h·f(tₙ, yₙ) (Euler) ya da ortalama eğimle (Heun) adım atın, istenen t’ye ulaşana kadar adım başına bir satır.

2Alıştırma soruları

1.Diferansiyel denklemlerOrta

y″ + 2y′ + y = 0 denklemini y(0) = 5 ve y′(0) = 2 ile çözün. y(2) değerini bulun.

y″ + 2y′ + y = 0y(0) = 5y′(0) = 2

y(2) =

2.Diferansiyel denklemlerZor

Bir sistem t ≥ 0 için y″ + 2y′ + 26y = 260 denklemine uyuyor ve durgun halden başlıyor: y(0) = 0, y′(0) = 0. y(0,75) değerini bulun; açılar radyan cinsinden.

y″ + 2y′ + 26y = 260y(0) = 0y′(0) = 0

y(0.75) =

3.İntegrallerOrta

y = x eğrisinin altında, x = 0’dan x = 2’e kadar olan bölge x ekseni etrafında döndürülüyor. Cismin (bir koni) hacmini V bulun.

y = x0 ≤ x ≤ 2

V =

4.İntegrallerZor

y = 0,5x² ve y = x ile sınırlanan bölgenin alanı A'ı bulun.

y = 0,5x²y = x

A =

5.TürevlerOrta

f(x) = (2x + 5)³ olsun. f′(0)'yi bulun.

f(x) = (2x + 5)³x = 0

f′(0) =

6.TürevlerZor

f(x) = x³ + 6x² − 3 olsun. Yerel maksimumun x koordinatı x'i bulun.

f(x) = x³ + 6x² − 3

x =

7.Sayısal yöntemlerOrta

Bir aracın sürati her 2 s’de bir ölçülüyor (tablo). t = 0’dan t = 10 s’ye kadar aldığı yolu, s, yamuk kuralıyla tahmin edin.

h = 2 sn = 5

s = m

8.Sayısal yöntemlerZor

y₄ ≈ y(0,8) değerini tahmin etmek için y′ = t² + y², y(0) = 0 üzerinde h = 0,2 ile Euler yöntemini kullanın.

y′ = t² + y²y(0) = 0h = 0,2

y₄ =

3Çözeltiler

1.Diferansiyel denklemler

Cevap: y(2) = 2,571

İkinci mertebeden doğrusal denklemler: y″ + b·y′ + c·y = 0 için y = e^rt deneyin: bu, r² + b·r + c = 0 karakteristik denklemini verir. İki farklı gerçek kök r₁ ≠ r₂, y = A·e^r₁t + B·e^r₂t verir (aşırı sönümlü); çift kök r, y = (A + Bt)·e^rt verir (kritik sönümlü); −α ± jω karmaşık kökleri y = e^−αt(A cos ωt + B sin ωt) verir (az sönümlü, salınımlı). Başlangıç değerleri y(0) ve y′(0), A ile B’yi belirler. y″ + 2ζω_ny′ + ω_n²y = 0 biçiminde yazıldığında ω_n doğal frekans, ζ sönüm oranıdır: ζ < 1 salınım yapar. Sabit bir girişle, y″ + by′ + cy = c·K, çözüm K sürekli değeri artı serbest tepkidir.

Çift kök

(r + 1)² = 0 → r = −1

Sabitler

A = y(0) = 5

y′(0) = B − 1A → B = 2 + 5 = 7

Hesaplayın

y(2) = (5 + 7·2)·e⁻² = 2,571

Cevap

y(2) = 2,571

2.Diferansiyel denklemler

Cevap: y(0.75) = 14,42

Sürekli değer ve kökler

y_ss = 10, r = −1 ± 5j

Başlangıç değerlerinden sabitler

y(0) = 10 + A = 0 → A = −10

y′(0) = −1A + 5B = 0 → B = −2

Hesaplayın

y(0,75) = 10·(1 − e^−0,75(cos 3,75 + 0,2·sin 3,75)) = 14,42

Cevap

y(0,75) = 14,42

3.İntegraller

Cevap: V = 8,378

Dönel cisim hacimleri: y = f(x) eğrisi altındaki x = a’dan x = b’ye bölgeyi x ekseni etrafında döndürmek, x’teki kesiti f(x) yarıçaplı bir disk olan bir cisim oluşturur. Diskleri toplamak V = π∫ₐᵇ f(x)² dx verir. Bölge bir dış R(x) eğrisi ile bir iç r(x) eğrisi arasında olduğunda her dilim bir rondeladır: V = π∫ₐᵇ (R(x)² − r(x)²) dx. Yarıçapların karesini çıkarmadan önce alın.

Disk yöntemi

V = π∫₀² 1x² dx

İntegral alın

V = π·1·2³/3 = 8,378

Cevap

V = 8,378

Kontrol: yarıçapı 2, yüksekliği 2 olan bir koninin hacmi (1/3)πr²h = 8,378.

4.İntegraller

Cevap: A = 0,6667

Belirli integraller: ∫ₐᵇ f(x) dx, a'dan b'ye grafik ile x ekseni arasındaki işaretli alandır. Bir ilkel fonksiyon F (F′ = f) bulun ve F(b) − F(a)'yı hesaplayın. Kuvvet kuralı: ∫xⁿ dx = xⁿ⁺¹/(n + 1). İki eğri arasındaki alan ∫(üst − alt) dx'tir.

Kesişim noktaları

0,5x² = x → x = 0, x = 2

Üst eksi alt integrali alın

A = [0,5x² − 0,1667x³]₀² = 0,6667

Cevap

A = 0,6667

5.Türevler

Cevap: f′(0) = 150

Türev alma: f′(x) türevi grafiğin x noktasındaki eğimidir. Kuvvet kuralı: (xⁿ)′ = n·xⁿ⁻¹. Çarpım kuralı: (uv)′ = u′v + uv′. Zincir kuralı: (f(g(x)))′ = f′(g(x))·g′(x). f′(x) = 0 olan yerde grafiğin yatay teğeti vardır: maksimum, minimum ya da eyer noktası.

Zincir kuralı

f′(x) = 3·(2x + 5)²·2

Yerine koyun

f′(0) = 3·5²·2 = 150

Cevap

f′(0) = 150

6.Türevler

Cevap: x = −4

Türev

f′(x) = 3x² + 12x = 3·(x² + 4x)

f′(x) = 0'ı çözün

x = −4 veya x = 0

Hangisi hangisi

f″(x) = 6x + 12: maksimumda negatif, minimumda pozitif.

f″(−4) = −12, f″(0) = 12

x = −4

Cevap

x = −4

7.Sayısal yöntemler

Cevap: s = 65 m

Sayısal integral: [a, b] aralığını x₀ … xₙ düğümleriyle h = (b − a)/n genişliğinde n şeride bölün. Yamuk kuralı: T = (h/2)[f₀ + 2f₁ + 2f₂ + … + 2f_n−1 + fₙ]. Simpson kuralı (n çift): S = (h/3)[f₀ + 4f₁ + 2f₂ + 4f₃ + … + 4f_n−1 + fₙ]. Yamuk hatası h² gibi küçülür (sınır (b − a)h²·M/12, M = max|f″|), Simpson hatası h⁴ gibi; bu yüzden aynı düğümler için Simpson genellikle çok daha doğrudur.

Ağırlıklı toplam

3 + 2·7 + 2·5 + 2·5 + 2·10 + 8 = 65

Yamuk kuralı

s = (2/2)·65 = 65 m

Cevap

s = 65 m

8.Sayısal yöntemler

Cevap: y₄ = 0,1123

y′ = f(t, y) denkleminin sayısal çözümü: Euler yöntemi her adımın başındaki eğim boyunca ilerler: y_n+1 = yₙ + h·f(tₙ, yₙ). Heun yöntemi (geliştirilmiş Euler) başlangıçtaki eğim ile bir Euler tahmininin eğiminin ortalamasını alır: k₁ = f(tₙ, yₙ), k₂ = f(tₙ + h, yₙ + h·k₁), y_n+1 = yₙ + (h/2)(k₁ + k₂). Klasik Runge–Kutta yöntemi (RK4) dört eğimi birleştirir: y_n+1 = yₙ + (h/6)(k₁ + 2k₂ + 2k₃ + k₄). Euler’in genel hatası h ile, Heun’un h² ile, RK4’ün h⁴ ile orantılıdır.

Euler adımları

y₁ = 0 + 0,2·(0) = 0

y₂ = 0 + 0,2·(0,04) = 0,008

y₃ = 0,008 + 0,2·(0,160064) = 0,0400128

y₄ = 0,0400128 + 0,2·(0,361601) = 0,112333

Grafik

y₄ = 0,1123

Cevap

y₄ = 0,1123

ExamProblems · examproblems.com/courses/differential-equations