Statik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 12 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Vektörler: skaler ve vektörel çarpım

Büyüklük
|a| = √(ax² + ay² + az²)
Birim vektör
û = a/|a|
Açıdan bileşenler
Fx = F·cos θ, Fy = F·sin θ
Skaler çarpım
a·b = axbx + ayby + azbz = |a||b|cos θ
a’nın b üzerindeki skaler izdüşümü
a·b/|b|
İş
W = F·d
Vektörel çarpım
a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx)
Alanlar
paralelkenar |a × b|, üçgen ½|a × b|
O’ya göre moment
MO = r × F, r = A − O
Paralelyüzlünün hacmi
V = |a·(b × c)|

Yöntem

  1. Her vektörü bileşenleriyle yazın; büyüklük ve açıyla verilen bir kuvvet için F·cos θ ve F·sin θ kullanın.
  2. Uzunluklar ve doğrultular için √(x² + y² + z²) büyüklüğünü ve a/|a| birim vektörünü kullanın.
  3. Açılar, izdüşümler, diklik ve iş için skaler çarpımı kullanın: a·b = |a||b|cos θ.
  4. Dik vektörler, alanlar ve momentler için vektörel çarpımı kullanın: üç bileşeni dikkatle yazın ve a × b sırasını koruyun.

Kiriş mesnet tepkileri

Denge
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Düzgün yük
bileşke w·L, yükün ortasında
Moment
M = F·d

Yöntem

  1. Serbest cisim diyagramı çizin ve her mesneti tepkileriyle değiştirin.
  2. Her yayılı yükü ağırlık merkezine etkiyen tek bir kuvvetle değiştirin.
  3. Diğer mesnetteki tepkiyi bulmak için bir mesnete göre moment alın.
  4. Kalan tepkiyi ΣFy = 0 ile bulun ve ikinci bir moment denklemiyle kontrol edin.

Kafes: düğüm yöntemi

Düğüm yöntemi
ΣFx = 0, ΣFy = 0 at each joint
Kesit yöntemi
ΣM = 0 about a cut point
Çubuk kuvveti
pozitif = çekme, negatif = basınç

Yöntem

  1. Tüm kafes sistemin mesnet tepkilerini bulun.
  2. Düğüm noktaları yöntemi: en fazla iki bilinmeyen çubuk kuvveti olan bir düğümden başlayın ve ΣFx = 0 ile ΣFy = 0 kullanın.
  3. Kesim yöntemi: gereken çubuktan kesin ve diğer bilinmeyen çubukların kesiştiği bir noktaya göre moment alın.
  4. Çekme varsayın; negatif cevap basınç demektir.

Çerçeveler ve makineler

Her elemanın dengesi
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
İki kuvvet elemanı
kuvvet, iki pimini birleştiren doğru boyunca
Pim kuvveti
birleştirdiği iki elemanda eşit ve zıt yönlü
Pim kuvvetinin büyüklüğü
F = √(Fx² + Fy²)
Kaldıraç, pense, dirsekli kol
Fin·a = Fout·b
Mafsallı mengene (toggle)
Flink = F/(2 sin θ), Q = F/(2 tan θ)
Düzgün yük
bileşke w·L, yükün ortasında

Yöntem

  1. Tüm yapının şemasını çizin ve bilinmeyen sayısı üçü geçmiyorsa mesnet tepkilerini bulun.
  2. İki kuvvet elemanlarını belirleyin: yalnızca iki pimden yüklenen elemanlarda kuvvet, pimler arasındaki doğru boyunca etkir.
  3. Çerçeveyi parçalarına ayırın ve her elemanı tek başına çizin; elemanların birleştiği yerlerde pim kuvvetleri eşit ve zıt yönlü olsun.
  4. Her eleman için bilinmeyen kuvvetlerin etkidiği bir pime göre moment alın, sonra ΣFx = 0 ve ΣFy = 0 denklemlerini kullanın; bileşenleri en sonda bir büyüklükte birleştirin.

Kesme kuvveti ve eğilme momenti

Kesme ve moment
V = bir taraftaki ΣF, M = bir taraftaki ΣF·d
Eğilme gerilmesi
σ = M·y/I
Dikdörtgen
I = bh³/12
Kesit modülü
W = I/ymax
Basit mesnetli, düzgün yük
Mmax = wL²/8

Yöntem

  1. Mesnet tepkilerini tüm kirişin dengesinden bulun.
  2. Kirişi gereken kesitten kesin ve bir tarafı tutun.
  3. Kesme kuvveti: o taraftaki düşey kuvvetlerin toplamı. Eğilme momenti: bunların kesite göre momentlerinin toplamı.
  4. En büyük moment için kesme kuvvetinin sıfır olduğu yeri bulun.

Ağırlık merkezi ve atalet momenti

Ağırlık merkezi
ȳ = ΣAiyi/ΣAi
Dikdörtgen
I = bh³/12
Paralel eksen teoremi
I = Ic + A·d²
Bileşik kesit
I = Σ(Ic,i + Aidi²)

2Alıştırma soruları

1.Vektörler: skaler ve vektörel çarpımOrta
xyzdFAB

Sabit bir F = (15, 15, 5) N kuvveti, bir cisme A(1, −2, 3) noktasından B(1, 3, −4) noktasına doğrusal hareket ederken etki ediyor. Koordinatlar metre cinsindendir. Kuvvetin yaptığı işi W bulun.

F = (15, 15, 5) NA(1, −2, 3) mB(1, 3, −4) m
W = J
2.Vektörler: skaler ve vektörel çarpımZor
xyzABC

Köşeleri A(−3, 3, 1), B(1, 4, −3) ve C(−4, 0, −4) olan üçgenin alanını A bulun. Koordinatlar metre cinsindendir.

A(−3, 3, 1)B(1, 4, −3)C(−4, 0, −4)
A = m²
3.Kiriş mesnet tepkileriOrta
w = 10 kN/mP = 35 kNABRA​ = ?7 m3 m

Konsol kiriş A’da duvara ankastredir. Tüm boyunca düzgün yayılı w yükünü ve duvardan 7 m uzaklıkta P tekil yükünü taşır. Duvardaki düşey tepki RA değerini bulun.

L = 10 mP = 35 kN @ 7 mw = 10 kN/m, 0 ile 10 m arasında
RA = kN
4.Kiriş mesnet tepkileriZor
P = 15 kN, 50°Q = 80 kNABRA​ = ?2 m1 m1 m

Basit mesnetli kirişin A’da sabit mafsalı, B’de kayıcı mesnedi var. A’dan 3 m uzaklıkta yatayla 50° açı yapan bir P yükü ve A’dan 2 m uzaklıkta düşey bir Q yükü etkir. A mafsalındaki toplam tepki kuvvetinin büyüklüğü RA değerini bulun.

L = 4 mP = 15 kN @ 3 m, θ = 50°Q = 80 kN @ 2 m
RA = kN
5.Kafes: düğüm yöntemiOrta
ABBCACACB25 kN4 m1 m2 m

AB çubuğundaki FAB kuvvetini düğüm yöntemiyle bulun. Çekmeyi pozitif, basıncı negatif verin.

açıklık = 4 myükseklik = 2 mB, A’dan 1 m uzaktadüşey yük = 25 kN
FAB = kN
6.Kafes: düğüm yöntemiZor
ABBCACACB35 kN30 kN6 m5 m2 m

AB çubuğundaki FAB kuvvetini düğüm yöntemiyle bulun. Çekmeyi pozitif, basıncı negatif verin.

açıklık = 6 myükseklik = 2 mB, A’dan 5 m uzaktadüşey yük = 35 kNyatay yük = 30 kN →
FAB = kN
7.Çerçeveler ve makinelerOrta
4 kN1,6 m2 m0,75 mABCD

Yatay bir AB kirişi A’da duvara pimlenmiştir ve A’nın 0,75 m altında C’de duvara pimlenmiş CD payandasıyla desteklenmiştir. B’de 4 kN’luk bir yük asılıdır. Ağırlıkları yok sayın. Kirişe A’da etkiyen pim kuvvetinin büyüklüğünü A bulun.

P = 4 kNAD = 1,6 mAB = 3,6 mAC = 0,75 m
A = kN
8.Çerçeveler ve makinelerZor
5 kN1 kN3 m4 mABC

Ağırlığı 1 kN olan düzgün, yatay bir AB bomu A’da duvara pimlenmiştir ve ucu B’den duvardaki, A’nın 4 m üzerindeki C noktasına giden bir kabloyla tutulmaktadır. B’de 5 kN’luk bir yük asılıdır. Kablodaki çekme kuvvetini T bulun.

W = 5 kNWb = 1 kNAB = 3 mAC = 4 m
T = kN
9.Kesme kuvveti ve eğilme momentiOrta
w = 12 kN/mABkesit3 m2 m

A mesnedinden x = 3 m uzaklıktaki kesitte eğilme momenti Mx değerini bulun. Alt lifleri çeken momentleri ve sol yüzde yukarı doğru kesme kuvvetini pozitif alın.

L = 5 mw = 12 kN/m, 0 ile 5 m arasındax = 3 m
Mx = kN·m
10.Kesme kuvveti ve eğilme momentiZor
w = 4 kN/mP = 10 kNABkesit3,5 m1,5 m

A mesnedinden x = 3,5 m uzaklıktaki kesitte eğilme momenti Mx değerini bulun. Alt lifleri çeken momentleri ve sol yüzde yukarı doğru kesme kuvvetini pozitif alın.

L = 5 mP = 10 kN @ 3,5 mw = 4 kN/m, 0 ile 5 m arasındax = 3,5 m
Mx = kN·m
11.Ağırlık merkezi ve atalet momentiOrta
100 mm200 mm80 mmØ50xIx​ = ?

100 mm × 200 mm boyutlarındaki bir levhada, düşey merkez çizgisi üzerinde, merkezi alttan 80 mm yukarıda olan 50 mm çaplı dairesel bir delik var. Ağırlık merkezinden geçen yatay eksene göre atalet momentini Ix bulun.

b = 100 mmh = 200 mmd = 50 mmdelik merkezi: y = 80 mm
Ix = × 10⁶ mm⁴
12.Ağırlık merkezi ve atalet momentiZor
1102001612xM = 50 kN·mboyutlar mm cinsinden

Simetrik bir I kesitin başlıkları 110 mm genişliğinde ve 16 mm kalınlığında, toplam yüksekliği 200 mm ve gövdesi 12 mm kalınlığındadır. x eksenine göre 50 kN·m eğilme momenti taşır. Kesitteki en büyük eğilme gerilmesinin büyüklüğü σmax değerini bulun.

B = 110 mmH = 200 mmtf = 16 mmtw = 12 mmM = 50 kN·m
σmax = MPa

3Çözeltiler

1.Vektörler: skaler ve vektörel çarpım

Cevap: W = 40 J

Dot product: a·b = axbx + ayby + azbz = |a|·|b|·cos θ, a scalar. It gives the angle between two vectors, cos θ = a·b/(|a|·|b|), and it is zero when they are perpendicular. The scalar projection of a onto b is a·b/|b|, and a constant force F moving through a displacement d does work W = F·d.

Yer değiştirme

d = B − A = (1, 3, −4) − (1, −2, 3) = (0, 5, −7) m

İş

W = F·d = 15·0 + 15·5 + 5·(−7) = 40 J

Cevap

W = 40 J
2.Vektörler: skaler ve vektörel çarpım

Cevap: A = 15,7 m²

Cross product: a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx) is perpendicular to both vectors, and |a × b| = |a|·|b|·sin θ is the area of the parallelogram they span (the triangle has half of it). Order matters: b × a = −(a × b). The moment of a force F applied at point A about point O is MO = r × F, with r = A − O.

Kenar vektörleri

AB = B − A = (4, 1, −4)
AC = C − A = (−1, −3, −5)

Vektörel çarpım

(AB × AC)x = AByACz − ABzACy = 1·(−5) − (−4)·(−3) = −17
(AB × AC)y = ABzACx − ABxACz = (−4)·(−1) − 4·(−5) = 24
(AB × AC)z = ABxACy − AByACx = 4·(−3) − 1·(−1) = −11
|AB × AC| = √((−17)² + 24² + (−11)²) = 31,4

Üçgenin alanı

A = ½·31,4 = 15,7 m²

Cevap

A = 15,7 m²
3.Kiriş mesnet tepkileri

Cevap: RA = 135 kN

Konsol dengesi: ankastre mesnet hem yukarı itebilir hem de dönmeye karşı koyabilir, bu yüzden düşey bir RA tepkisi ve bir MA tepki momenti verir. ΣFy = 0, RA’yı; duvara göre momentler MA = Σ(yük × duvara uzaklık) değerini verir. Yayılı yük, yük diyagramının ağırlık merkezinde bileşkesi olarak etkir.

Yayılı yükün bileşkesi

W = 10·10 = 100 kN, x̄ = 5 m

Düşey denge

RA = P + W = 35 + 100 = 135 kN

Cevap

RA = 135 kN
4.Kiriş mesnet tepkileri

Cevap: RA = 43,94 kN

Statik denge: durgun bir cisim için ΣFx = 0, ΣFy = 0 ve herhangi bir noktaya göre ΣM = 0’dır. Her yayılı yükü, yük diyagramının ağırlık merkezinde etkiyen bileşkesiyle (alanıyla) değiştirin ve o mesnedin tepkisini denklemden çıkarmak için bir mesnede göre moment alın.

P’nin bileşenleri

Pv = 15·sin 50° = 11,49 kN
Ph = 15·cos 50° = 9,642 kN

Tepkiler

ΣMA = 0: RB·4 = 11,49·3 + 80·2 → RB = 48,62 kN
Ay = 11,49 + 80 − 48,62 = 42,87 kN
Ax = Ph = 9,642 kN

A’daki bileşke

RA = √(9,642² + 42,87²) = 43,94 kN

Cevap

RA = 43,94 kN
5.Kafes: düğüm yöntemi

Cevap: FAB = −20,96 kN

Düğüm yöntemi: bir kafesin her düğümü dengededir; bu yüzden her düğümde ΣFx = 0 ve ΣFy = 0. En fazla iki bilinmeyen çubuk kuvveti olan bir düğümden başlayın. Negatif sonuç çubuğun basınçta olduğunu gösterir.

ABBCACACB25 kNAy​Cy​

Mesnet tepkileri

Tüm kafesin dengesi. A’ya göre momentler, saat yönünün tersi pozitif.

ΣMA = 0: Cy·4 = 25·1 → Cy = 6,25 kN
ΣFy = 0: Ay = 25 − 6,25 = 18,75 kN

A düğümü

Her çubuğun çekmede olduğunu (düğümden dışarı çektiğini) varsayın. A’da yalnızca AB’nin düşey bileşeni var.

sin α = 2/2,236 = 0,8944
ΣFy = 0: Ay + FAB·sin α = 0
FAB = −18,75/0,8944 = −20,96 kN

Cevap

FAB = −20,96 kN (basınç)
6.Kafes: düğüm yöntemi

Cevap: FAB = 11,22 kN

Düğüm yöntemi: bir kafesin her düğümü dengededir; bu yüzden her düğümde ΣFx = 0 ve ΣFy = 0. En fazla iki bilinmeyen çubuk kuvveti olan bir düğümden başlayın. Negatif sonuç çubuğun basınçta olduğunu gösterir.

ABBCACACB35 kN30 kNAy​Cy​Ax​

Mesnet tepkileri

Tüm kafesin dengesi. A’ya göre momentler, saat yönünün tersi pozitif.

ΣMA = 0: Cy·6 = 35·5 + 30·2 → Cy = 39,17 kN
ΣFy = 0: Ay = 35 − 39,17 = −4,167 kN
ΣFx = 0: Ax = −30 kN

A düğümü

Her çubuğun çekmede olduğunu (düğümden dışarı çektiğini) varsayın. A’da yalnızca AB’nin düşey bileşeni var.

sin α = 2/5,385 = 0,3714
ΣFy = 0: Ay + FAB·sin α = 0
FAB = −−4,167/0,3714 = 11,22 kN

Cevap

FAB = 11,22 kN (çekme)
7.Çerçeveler ve makineler

Cevap: A = 19,84 kN

Çerçeveler ve makineler: kafesten farklı olarak bir çerçeve, en az bir elemanında ikiden fazla noktada kuvvet taşır veya pimleri arasında bir yük bulunur. Önce iki kuvvet elemanlarını arayın: yalnızca iki pimden yüklenen bir elemanın kuvveti bu pimlerden geçen doğru boyuncadır, bu yüzden iki değil, bir bilinmeyen ekler. Sonra bilinmeyen sayısı üçü geçmiyorsa mesnet tepkileri için tüm yapıyı kullanın. Son olarak çerçeveyi parçalarına ayırın: her elemanı ayrı çizin, pim kuvvetleri birleştirdikleri iki elemanda eşit ve zıt yönlü olsun ve onun için ΣFx = 0, ΣFy = 0 ve ΣM = 0 yazın. Bir pime göre moment almak, o pim kuvvetinin iki bileşenini de denklemden çıkarır.

Payanda kuvveti

FCD = 4·3,6/(0,4244·1,6) = 21,2 kN

A’daki bileşenler

Ax = FCD·cos α = 19,2 kN (duvara doğru)
Ay = 4 − FCD·sin α = −5 kN

Büyüklük

A = √(19,2² + −5²) = 19,84 kN

Cevap

A = 19,84 kN

Negatif bir Ay, duvarın kirişi A’da aşağı çektiği anlamına gelir.

8.Çerçeveler ve makineler

Cevap: T = 6,875 kN

Çerçeveler ve makineler: kafesten farklı olarak bir çerçeve, en az bir elemanında ikiden fazla noktada kuvvet taşır veya pimleri arasında bir yük bulunur. Önce iki kuvvet elemanlarını arayın: yalnızca iki pimden yüklenen bir elemanın kuvveti bu pimlerden geçen doğru boyuncadır, bu yüzden iki değil, bir bilinmeyen ekler. Sonra bilinmeyen sayısı üçü geçmiyorsa mesnet tepkileri için tüm yapıyı kullanın. Son olarak çerçeveyi parçalarına ayırın: her elemanı ayrı çizin, pim kuvvetleri birleştirdikleri iki elemanda eşit ve zıt yönlü olsun ve onun için ΣFx = 0, ΣFy = 0 ve ΣM = 0 yazın. Bir pime göre moment almak, o pim kuvvetinin iki bileşenini de denklemden çıkarır.

Kablo açısı

BC = √(3² + 4²) = 5 m, sin β = 0,8

A’ya göre momentler

T·0,8·3 = 5·3 + 1·1,5
T = 6,875 kN

Cevap

T = 6,875 kN
9.Kesme kuvveti ve eğilme momenti

Cevap: Mx = 36 kN·m

Kesit yöntemi: iç kuvvetleri istediğiniz yerde kirişi kesin ve bir tarafı tutun. Kesme kuvveti V o taraftaki düşey kuvvetleri, eğilme momenti M ise onların kesite göre momentlerini dengeler.

Mesnet tepkileri

Tüm kirişin dengesi.

Yayılı yük bileşkesi: W = w·ℓ = 12·5 = 60 kN, x̄ = 2,5 m noktasında etkir
ΣMA = 0: RB·5 = 12·5·2,5
RB = 150/5 = 30 kN
ΣFy = 0: RA = 60 − 30 = 30 kN
w = 12 kN/mABRA​ = 30RB​ = 30kesit3 m2 m

x = 3 m noktasında kesin ve sol parçayı tutun

Yalnızca kesitin solundaki kuvvetler dikkate alınır. Yayılı yükün bir kısmı, o kısmın ortasında tek bir kuvvet gibi etkir.

M = RA·x − (kesitin solundaki her yük × kesite uzaklığı)
Mx = 30·3 − 12·3·1,5 = 36 kN·m

Cevap

Mx = 36 kN·m
10.Kesme kuvveti ve eğilme momenti

Cevap: Mx = 21 kN·m

Kesit yöntemi: iç kuvvetleri istediğiniz yerde kirişi kesin ve bir tarafı tutun. Kesme kuvveti V o taraftaki düşey kuvvetleri, eğilme momenti M ise onların kesite göre momentlerini dengeler.

Mesnet tepkileri

Tüm kirişin dengesi.

Yayılı yük bileşkesi: W = w·ℓ = 4·5 = 20 kN, x̄ = 2,5 m noktasında etkir
ΣMA = 0: RB·5 = 10·3,5 + 4·5·2,5
RB = 85/5 = 17 kN
ΣFy = 0: RA = 30 − 17 = 13 kN
w = 4 kN/mP = 10 kNABRA​ = 13RB​ = 17kesit3,5 m1,5 m

x = 3,5 m noktasında kesin ve sol parçayı tutun

Yalnızca kesitin solundaki kuvvetler dikkate alınır. Yayılı yükün bir kısmı, o kısmın ortasında tek bir kuvvet gibi etkir.

M = RA·x − (kesitin solundaki her yük × kesite uzaklığı)
Mx = 13·3,5 − 4·3,5·1,75 = 21 kN·m

Cevap

Mx = 21 kN·m
11.Ağırlık merkezi ve atalet momenti

Cevap: Ix = 65,49 × 10⁶ mm⁴

Delikli kesitler: bir deliği negatif alan sayın. Ağırlık merkezi ȳ = (A₁y₁ − A₂y₂)/(A₁ − A₂)’dir; A₁, y₁ tam levha için, A₂, y₂ delik içindir. Ağırlık merkezi eksenine göre atalet momenti için her parçaya paralel eksen teoremini uygulayın ve deliği çıkarın: I = (Ic1 + A₁d₁²) − (Ic2 + A₂d₂²); burada d, her parçanın kendi ağırlık merkezinden ȳ’den geçen eksene olan uzaklıktır. Bir dikdörtgenin Ic = bh³/12, bir dairenin Ic = πd⁴/64’tür.

Ağırlık merkezi

ȳ = (20000·100 − 1963·80)/(20000 − 1963) = 102,2 mm

Tam levha, ȳ’ye göre

100·200³/12 + 20000·−2,177² = 66,76 × 10⁶ mm⁴

Delik, ȳ’ye göre

π·50⁴/64 + 1963·−22,18² = 1,273 × 10⁶ mm⁴

Çıkarın

Ix = 65,49 × 10⁶ mm⁴

Cevap

Ix = 65,49 × 10⁶ mm⁴
12.Ağırlık merkezi ve atalet momenti

Cevap: σmax = 144,5 MPa

Bileşik alanlar: kesiti dikdörtgenlere ayırın. Ağırlık merkezi alanlarla ağırlıklı ortalamadır: ȳ = ΣAᵢyᵢ/ΣAᵢ. Ağırlık merkezi eksenine göre atalet momenti, her parçanın kendi bh³/12 değerini ve paralel eksen terimi A·d²’yi toplar; d, parçanın ağırlık merkezinin genel ağırlık merkezine uzaklığıdır. Eğilme gerilmesi σ = M·y/I’dır.

Dış dikdörtgen eksi iki yan boşluk

İki boşluk birlikte (B − tw) genişliğinde ve hw = H − 2tf yüksekliğindedir ve x eksenini paylaşır.

hw = 200 − 2·16 = 168 mm
Ix = (B·H³ − (B − tw)·hw³)/12 = (110·200³ − 98·168³)/12
Ix = 3,461 × 10⁷ mm⁴

Eğilme gerilmesi

y = 100 mm
σ = M·y/I = 5 × 10⁷·100/3,461 × 10⁷ = 144,5 MPa

Cevap

σmax = 144,5 MPa

ExamProblems · examproblems.com/courses/statics