Ceza hukuku: açıklamalı alıştırma soruları

1Ceza hukuku nedir

Ceza hukuku, devletin cezalandırdığı davranışları tanımlar: öldürmek, yaralamak, çalmak, mala zarar vermek ve çok daha fazlası. Davayı mağdur değil, devlet açar.

İngiltere ve Galler’de çoğu ciddi davada suçlamaya Kraliyet Savcılık Servisi (Crown Prosecution Service) karar verir. Hollanda’da bu, Savcılık Servisi’dir (Openbaar Ministerie).

Mahkûmiyet hapse yol açabileceği için sistemde sanığa güçlü korumalar vardır:

• Masumiyet karinesi: sanık suçlu olduğu kanıtlanana kadar masum sayılır.
• İspat yükü ve ölçüsü: iddia makamı suçu makul şüphenin ötesinde kanıtlamalıdır. Bu, Woolmington v DPP’nin “altın ipliğidir”.
• Kanunîlik: bir suçu önceden tanımlayan kanun olmadan suç yoktur (nullum crimen sine lege). Kanun, neyin cezalandırılacağını öngörmeye yetecek kadar açık olmalıdır (lex certa).
• Ne bis in idem: hiç kimse aynı suçtan iki kez yargılanmaz ya da cezalandırılmaz.

Bu ders İngiliz hukukunu izler, Hollanda hukuku (Wetboek van Strafrecht, Sr) için notlarla.

2Actus reus ve mens rea

Çoğu suçun iki unsuru vardır. İddia makamı ikisini de kanıtlamalıdır ve aynı anda gerçekleşmelidirler.

Actus reus dış unsurdur: davranış, koşullar ve sonuç suçlarında sonuç (örneğin bir ölüm).

• Eylem istemli olmalıdır. Bir refleks ya da nöbet sanığın eylemi değildir.
• Bir ihmal (harekete geçmeme) yalnızca hareket etme yönünde hukuki bir görev varsa suçtur. Görevler bir sözleşmeden (cankurtaran), isteyerek üstlenilmiş bakımdan (Stone and Dobinson), ebeveyn-çocuk gibi özel bir ilişkiden ya da tehlikeli bir durum yaratmaktan (R v Evans) doğar.
• Yabancıya yardım etme konusunda genel bir görev yoktur.

Nedensellik. Sonuç suçlarında sanığın eylemi fiili bir neden (eylem olmasaydı sonuç gerçekleşmezdi) ve hukuki bir neden (asgariden fazla, etkin bir neden) olmalıdır.

• İhmalkâr tıbbi tedavi zinciri nadiren keser; ilk yaranın önemsiz kalacak kadar bağımsız ve güçlü olması gerekir (R v Cheshire).
• Mağdurun ya da üçüncü bir kişinin özgür, bilgilendirilmiş ve istemli eylemi zinciri kırabilir (R v Kennedy No 2).
• İnce kafatası kuralı: sanık mağduru bulduğu gibi alır.

Mens rea zihinsel unsurdur, suçlu zihin. Başlıca biçimleri:

• Doğrudan kast: sonuç sanığın amacı ya da hedefidir.
• Dolaylı kast (R v Woollin): sonuç neredeyse kesinse ve sanık bunu kavramışsa jüri kast bulabilir.
• Bilinçli taksir (recklessness) (R v G): sanık bir riskin farkındaydı ve bu riski almak makul değildi.

Objektif sorumluluk suçları, en az bir unsur için mens rea gerektirmez. Mahkemeler, Parlamento açıkça bunu kaldırmadıkça mens rea’nın gerektiğini varsayar (Sweet v Parsley).

İki bağlantı kuralı: A, B’yi hedefleyip C’ye isabet ederse A’nın kastı C’ye aktarılır (aktarılan kötü niyet). Süren bir eylem, mens rea ortaya çıktığı anda sayılır (Fagan v MPC).

3Başlıca suçlar ve savunmalar

Adam öldürme. Kasten öldürme (murder), bir insanın öldürme ya da ağır bedensel zarar (GBH) verme kastıyla hukuka aykırı öldürülmesidir. Kasten öldürmeden mahkûm bir yetişkin zorunlu müebbet hapis alır.

• İstemli taksirle öldürme (voluntary manslaughter): kasten öldürmenin mens rea’sı, ama kısmi bir savunma geçerlidir: kontrol kaybı (Coroners and Justice Act 2009) veya azalmış sorumluluk (Homicide Act 1957).
• İstemsiz taksirle öldürme (involuntary manslaughter): kasten öldürme mens rea’sı yok. Ya hukuka aykırı eylemle öldürme (ölüme yol açan tehlikeli suç eylemi) ya da ağır ihmalle öldürme (R v Adomako).
• Hollanda hukukunda moord (Sr madde 289) taammüt gerektirir; doodslag (Sr madde 287) bunsuz kasten öldürmedir.

Ölümle sonuçlanmayan suçlar (çoğunlukla 1861 tarihli Kişiye Karşı Suçlar Yasası): tehdit (assault; mağdurun anlık hukuka aykırı güç beklemesi), darp (battery; hukuka aykırı güç uygulamak), fiili bedensel zarar (b. 47), yaralama ya da GBH verme (b. 20) ve en ciddisi, bunu kastla yapmak (b. 18).

Mal suçları (Theft Act 1968). Hırsızlık, başkasına ait malı, sahibini onu kalıcı olarak yoksun bırakma kastıyla, namussuzca temellük etmektir. Soygun, güç ya da güç tehdidiyle hırsızlıktır. Konut hırsızlığı, bir binaya ya da bir kısmına izinsiz girmektir.

Namussuzluk Ivey v Genting Casinos ile sınanır: sanık olgular hakkında gerçekte neye inanıyordu ve davranış sıradan dürüst insanların ölçülerine göre namussuzca mıydı?

Savunmalar.

• Meşru müdafaa: sanığın dürüstçe inandığı olgulara göre gerekli ve makul güç (R v Williams (Gladstone)). Sarhoşken yanlış inanç sayılmaz.
• Cebir (duress): ölüm ya da ağır yaralanma tehdidi. Kasten öldürme veya kasten öldürmeye teşebbüs için ya da sanık şiddet yanlısı bir çeteye isteyerek katılmışsa geçerli değildir (R v Hasan).
• Delilik (M’Naghten Kuralları), epilepsi ya da uyurgezerlik gibi iç bir nedenden kaynaklanan akıl hastalığıdır. Otomatizm, bir darbe ya da insülin enjeksiyonu gibi dış bir etkenin yol açtığı kontrol kaybıdır; tam beraate yol açar.
• Sarhoşluk: isteyerek sarhoş olma, özel kast gerektiren suçlarda (kasten öldürme gibi) yalnızca kast yoksa savunma olabilir. Temel kast suçlarında savunma değildir (DPP v Majewski).

4Olay sorusu için yöntem

Bir seferde bir sanık ve bir suçla ilgilenin. En ciddi olası suçla başlayın.

1. Suçu ve kaynağını adlandırın: kanun (bölümüyle) ya da ortak hukuk.
2. Actus reus: eylemi veya ihmali (görev var mı?), koşulları ve sonucu belirleyin.
3. Nedensellik (sonuç suçları): fiili neden, hukuki neden ve zinciri kırabilecek müdahale eden eylem.
4. Mens rea: suç hangi zihin durumunu gerektiriyor (kast, bilinçli taksir, bilgi)? Sanık eylem sırasında buna sahip miydi?
5. Savunmalar: tam olanlar (meşru müdafaa, cebir, delilik, otomatizm) ve kasten öldürmede kısmi savunmalar.
6. Sonuçlandırın: hangi suçtan suçlu ya da daha hafif bir suçtan. Dayandığınız her adım için önde gelen davayı belirtin.

5Çözümlü bir örnek

Olguları okuyun, sonra adımları tek tek açın. Her sonuca önce kendiniz ulaşmaya çalışın.

6Sık yapılan hatalar

• Saiki kast ile karıştırmak. İyi ya da farklı bir saik kastı ortadan kaldırmaz.
• Olası bir sonucu öngörmenin kast olduğunu söylemek. Woollin’e göre sonuç neredeyse kesin olmalı ve sanık bunu kavramalıdır; o zaman bile jüri kast bulabilir, otomatik değildir.
• Hukuki görev bulmadan ihmalleri suç saymak.
• Her tıbbi ihmalin nedensellik zincirini kırdığını sanmak.
• Cebri kasten öldürmeye karşı savunma olarak kabul etmek.
• Deliliği (iç neden) ve otomatizmi (dış neden) karıştırmak.

7Sınav soruları nasıl görünür

• Kolay: anahtar terimler ve olgular. Örneğin: actus reus ve mens rea, ispat ölçüsü, hırsızlığın tanımı, kasten öldürmenin mens rea’sı.
• Orta: kavramları uygulama. İhmaller, nedensellik, tehdit, hırsızlık, soygun ya da bir savunma hakkında kısa bir senaryo; doğru sonucu seçersiniz.
• Zor: olgular ve analiz. Önde gelen bir davanın (Cheshire, Woollin, Jogee, Brown, Majewski…) olguları; mahkemenin ne ve neden karar verdiğini seçersiniz.

Seçenekleri okumadan önce sorunun hangi unsuru sınadığını sorun: eylem, nedensellik, zihinsel durum ya da bir savunma. Yanlış seçenekler çoğu zaman başka bir suç için doğru olan bir kuralı belirtir; örneğin kasten öldürme olmayan bir suçlamada sunulan azalmış sorumluluk.

Bazı sorular Hollanda hukukunu kullanır: noodweer (meşru müdafaa, Sr madde 41(1)), noodweerexces (güçlü duygunun yol açtığı aşırı meşru müdafaa, Sr madde 41(2)) ve dolus eventualis (sonucun hatırı sayılır bir ihtimalini bilerek kabul etme).