Hemşirelik giriş sınavları için biyoloji konusunu sıfırdan öğrenin
1Hücreler ve parçaları
Hücre teorisi, tüm canlıların hücrelerden oluştuğunu, hücrenin yaşamın temel birimi olduğunu ve her hücrenin var olan bir hücreden geldiğini söyler.
Prokaryotlar (bakteriler) çekirdeksizdir: DNA’ları sitoplazmada bulunur. Ökaryotlar (bitkiler, hayvanlar, mantarlar) DNA’larını çekirdekte tutar ve zarla çevrili organelleri vardır.
- Çekirdek: DNA’yı depolar ve hücreyi yönetir.
- Mitokondriler: aerobik solunum, hücrenin ATP’sinin çoğu.
- Ribozomlar: protein yapar; granüllü ER üzerinde dışarı verilecek proteinleri üretir.
- Golgi aygıtı: proteinleri değiştirir, ayırır ve paketler.
- Lizozomlar: atıkları enzimlerle sindirir.
- Bitki hücrelerinde ayrıca hücre duvarı (selüloz), kloroplastlar (fotosentez) ve büyük bir koful bulunur.
Kendini sına Çok enerji kullanan bir kas hücresinde hangi organel en bol bulunur?
- Hücre duvarı
- Kloroplastlar
- Lizozomlar
- Mitokondriler
Cevap: Mitokondriler. Mitokondriler hücrenin ATP’sinin çoğunu açığa çıkarır. Kloroplastlar ve hücre duvarları bitki hücrelerine aittir; lizozomlar ise enerji sağlamaz, atıkları sindirir.
2Hücrelere madde giriş çıkışı
Hücre zarı, içinde proteinler bulunan bir fosfolipit çift katmanıdır. Seçici geçirgendir.
- Difüzyon: parçacıklar enerji harcamadan yüksek derişimden düşük derişime hareket eder.
- Osmoz: suyun bir zardan, daha fazla çözünmüş parçacık bulunan tarafa doğru difüzyonu.
- Kolaylaştırılmış difüzyon: derişim farkı yönünde kanal veya taşıyıcı proteinler üzerinden, ATP kullanmadan.
- Aktif taşıma: derişim farkına karşı, ATP kullanarak (örneğin sodyum-potasyum pompası).
Hipertonik bir çözeltideki (dışarısı daha tuzlu) alyuvar büzülür; hipotonik bir çözeltide (saf su) şişer ve patlayabilir; izotonik bir çözeltide aynı kalır.
Kendini sına Bir hücre, sitoplazmasından daha fazla çözünmüş tuz içeren bir çözeltiye konuyor. Ne olur?
- Su hücreden çıkar ve hücre büzülür
- Su hücreye girer ve hücre patlar
- Su zarlardan geçemediği için hiçbir şey olmaz
- Tuz hücreden çıkar ve hücre şişer
Cevap: Su hücreden çıkar ve hücre büzülür. Su, osmozla daha fazla çözünen madde bulunan tarafa doğru hareket eder, bu yüzden hücreden çıkar. Şişme, tersi olan hipotonik bir çözeltide olur.
3Hücre bölünmesi ve DNA
Mitoz, büyüme ve onarım için iki özdeş diploit hücre oluşturur: profaz, metafaz (kromozomlar ortada sıralanır), anafaz (kromatitler birbirinden ayrılır), telofaz. DNA daha önce, interfazın S evresinde kopyalanır.
Mayoz, iki bölünmeyle genetik olarak farklı dört haploit gamet oluşturur (insanda 23 kromozom). Profaz I’deki çaprazlanma (crossing over) alelleri karıştırır.
DNA, A, T, G ve C bazlarına sahip nükleotitlerden oluşan çift sarmaldır. A, T ile; G, C ile eşleşir. RNA tek zincirlidir ve timin yerine urasil (U) kullanır.
Protein sentezi: transkripsiyon bir geni çekirdekte mRNA’ya kopyalar; ribozomdaki translasyon mRNA kodonlarını (her biri üç baz) okur ve amino asitleri birleştirir.
DNA kalıbı TAC → mRNA AUG → tRNA antikodonu UAC
Kendini sına Hangi süreç 23 kromozomlu yumurta ve sperm hücrelerini üretir?
- Mayoz
- Mitoz
- Transkripsiyon
- İkiye bölünme
Cevap: Mayoz. Mayoz kromozom sayısını yarıya indirir. Mitoz 46’nın hepsini korur, ikiye bölünme bakterilerin bölünme biçimidir ve transkripsiyon hücre değil RNA yapar.
4Genetik ve kalıtım
Her kişide her genin, biri anneden biri babadan gelen iki aleli vardır. Baskın bir alel (A) tek kopyayla bile kendini gösterir; çekinik bir alel (a) yalnızca aa olarak görünür. AA ve aa homozigot, Aa heterozigottur. Genotip alellerdir; fenotip gördüğünüz özelliktir.
Bir Punnett karesi kullanın. Aa × Aa, 1 AA : 2 Aa : 1 aa verir; bu 3 : 1 fenotip oranıdır. Aa × aa, 1 : 1 verir.
Özel durumlar: eksik baskınlık karışım verir (kırmızı × beyaz → pembe); eş baskınlık ikisini de gösterir (AB kan grubu); hemofili gibi X’e bağlı çekinik özellikler tek X’i olan erkeklerde daha yaygındır.
Çözümlü örnekİkisi de Aa olan iki ebeveynin bir çocuğu oluyor. Çocuğun çekinik özelliği gösterme olasılığı nedir?
1Her ebeveyn, her biri ½ olasılıkla A veya a verir.
2Eşit olasılıklı dört hücre AA, Aa, aA ve aa’dır.
3Çekinik özelliği yalnızca aa gösterir: 4 hücreden 1’i.
5Yaşamın molekülleri ve mikroorganizmalar
- Karbonhidratlar: şekerler (glukoz) ve polisakkaritler (nişasta, glikojen, selüloz); hızlı enerji.
- Lipitler: yağlar, sıvı yağlar, fosfolipitler, steroitler; uzun vadeli enerji (yaklaşık 9 kcal/g) ve zarlar.
- Proteinler: peptit bağlarıyla bağlanmış amino asit zincirleri; enzimler, yapı, taşıma.
- Nükleik asitler: nükleotitlerden oluşan DNA ve RNA.
Enzimler, aktivasyon enerjisini düşüren protein katalizörlerdir. Her biri substratına aktif bölgede uyar; ısı veya yanlış pH şekli değiştirir (denatürasyon) ve çalışmasını durdurur.
Bakteriler, ikiye bölünmeyle çoğalan prokaryot hücrelerdir ve antibiyotiklerle tedavi edilebilir. Virüsler, protein bir kılıf içindeki DNA veya RNA’dır; bir konak hücreye ihtiyaç duyarlar ve antibiyotiklerden etkilenmezler. Mantarlar mayaları ve küfleri içerir.
Kendini sına Antibiyotikler neden soğuk algınlığına karşı işe yaramaz?
- Antibiyotikler yalnızca ciltte işe yarar
- Soğuk algınlığı virüsü bir mantar türüdür
- Soğuk algınlığına, antibiyotiklerin saldırdığı yapılara sahip olmayan virüsler neden olur
- Soğuk algınlığına, ulaşılamayacak kadar küçük bakteriler neden olur
Cevap: Soğuk algınlığına, antibiyotiklerin saldırdığı yapılara sahip olmayan virüsler neden olur. Antibiyotikler bakteri hücre duvarlarını, ribozomlarını ve enzimlerini hedef alır. Virüslerde bunların hiçbiri yoktur, bu yüzden antibiyotikler onları durduramaz.
6Bilimsel akıl yürütme
Hipotez, sınanabilir bir tahmindir (“Bitkiler daha fazla ışık alırsa daha uzun büyür”). Bağımsız değişken değiştirdiğiniz şeydir; bağımlı değişken ölçtüğünüz şeydir; kontrollü değişkenler aynı kalır. Bir kontrol grubu temel çizgi sağlar.
İyi deneyler büyük örneklemler, tekrarlanan ölçümler, rastgele atama ve denemelerde plasebo ile çift körleme kullanır. Sonuçlar bir hipotezi destekler ama mutlak olarak asla kanıtlamaz.
Korelasyon nedensellik değildir: üçüncü bir etken ikisini de etkilediği için iki şey birlikte artabilir.
Kendini sına Öğrenciler gübre miktarının bitki boyunu nasıl etkilediğini test ediyor. Bağımlı değişken nedir?
- Bitki boyu
- Gübre miktarı
- Su miktarı
- Toprak türü
Cevap: Bitki boyu. Boy ölçülür, bu yüzden bağımlı değişkendir. Gübre bağımsız değişkendir; toprak ve su kontrol edilmelidir.
7Sınav soruları nasıl görünür
- Kolay (temel terimler ve bilgiler): organeller ve görevleri, DNA bazları, difüzyon ve osmozun ne olduğu, bir deneyin bölümleri.
- Orta (kavramları uygulama): hipertonik veya hipotonik çözeltilerdeki hücreler, mitoz evreleri, basit Punnett kareleri, transkripsiyon ve translasyon, enzimler ve sıcaklık.
- Zor (vakalar ve analiz): dihibrit ve X’e bağlı çaprazlamalar, kan grupları, Chargaff kuralı, çerçeve kayması mutasyonları, bir çalışmanın tasarımını ve sonuçlarını değerlendirme.
Seçmeden önce her seçeneği okuyun: yanlış cevaplar çoğunlukla sorulan soruyu cevaplamayan doğru ifadelerdir.
Uygulamada adım adım öğreninUygulamada adım adım öğrenin