Farmasötik hesaplamalar konusunu sıfırdan öğrenin
Bundan önce: Doz hesapları
1Eczacılık hesapları neleri kapsar?
Eczacılar, eczane teknisyenleri ve hemşireler çoğu zaman tablet başına mg olarak yazılmayan dozlarla karşılaşır. Bir lokal anestezik “%2” diye etiketlenir, eski tarz bir etiket “1:1000” yazar ve bir antibiyotik kendiniz çözdüğünüz bir toz olarak gelir.
Bu konunun üç bölümü vardır:
- Yüzde ve oran gücü: bir çözeltide ne kadar ilaç olduğu.
- Sulandırma (rekonstitüsyon): bir tozu çözmek ve elde ettiğiniz derişimi bulmak.
- Alligasyon: üçüncü bir güç elde etmek için iki gücü karıştırmak.
Her hesap aynı soruya döner: ne kadar sıvıda ne kadar ilaç var?
2Yüzde ve oran gücü
Bir sıvıda çözünmüş katı için yüzde gücü, hacimdeki ağırlıktır (% a/h): 100 mL çözeltideki gram ilaç.
%1 w/v = 100 mL’de 1 g = mL’de 10 mg
Yani %2 lidokain 100 mL’de 2 g içerir; bu her mL’de 20 mg eder. Bir hacimdeki miktarı bulmak için:
gram = % × mL / 100
Oran gücü 1:X, X mL’de 1 g demektir. Yani 1:1000, 1000 mL’de 1 g’dır; bu mL başına 1 mg eder. Bir oranı yüzdeye çevirmek için 100’ü X’e bölün: 1:400, 100/400 = %0,25’tir.
Merhemler ve kremler için güç ağırlıktaki ağırlıktır (% a/a): 100 g üründeki gram ilaç.
Kendini sına %2 a/h’lik 10 mL çözeltide kaç mg lidokain vardır?
- 0,2 mg
- 20 mg
- 200 mg
- 2000 mg
Cevap: 200 mg. %2, 100 mL’de 2 g demektir, yani mL başına 20 mg ve 10 mL 200 mg içerir. 20 mg yalnızca bir mL’dir. 0,2 mg, 0,2 g’ı mg gibi yazmaktan gelir.
3Rekonstitüsyon
Bazı ilaçlar bir flakonda kuru toz olarak sağlanır. Onu çözmek için bir sıvı, yani seyreltici (çoğu zaman steril su) eklersiniz. Buna sulandırma (rekonstitüsyon) denir.
Tozun kendisi çözündüğünde yer kaplar. Buna toz hacmi denir. Bu yüzden son hacim, eklediğiniz seyrelticiden büyüktür:
son hacim = çözücü + toz hacmi
konsantrasyon = flakondaki ilaç / son hacim
Örnek: bir flakon 1000 mg içerir. Etiket 9,6 mL eklemenizi söyler ve toz 0,4 mL ekler. Son hacim 10 mL’dir, yani derişim 1000/10 = 100 mg/mL’dir. 500 mg’lık bir doz 5 mL’dir.
Bazı etiketler, her biri verdiği güçle birlikte birkaç seyreltici hacmi listeler. Kullandığınız seyrelticiye uyan satırı okuyun.
Kendini sına 500 mg tozlu bir flakon 4,8 mL ile sulandırılıyor. Toz hacmi 0,2 mL’dir. Derişim nedir?
- 0,01 mg/mL
- 100 mg/mL
- 104 mg/mL
- 2500 mg/mL
Cevap: 100 mg/mL. Son hacim 4,8 + 0,2 = 5 mL, yani 500/5 = 100 mg/mL. Yalnızca seyrelticiye bölmek (500/4,8 = 104) toz hacmini unutur.
4Aligasyon
Alligasyon, aradaki hedef gücü T elde etmek için ne kadar yüksek güç H ve düşük güç L karıştırılacağını bulur. Su veya düz bir merhem bazı %0 sayılır.
Parçaları çapraz yazın: her güç, hedef ile diğer güç arasındaki farkı alır.
H payı = T − L L payı = H − T
Parçaları toplayın, sonra toplam miktarı bu oranda paylaştırın.
Örnek: %30’luk stok ve sudan 100 mL %3’lük yapın. %30’un parçaları: 3 − 0 = 3. Suyun parçaları: 30 − 3 = 27. Toplam 30 parça. Stok: 100 × 3/30 = 10 mL. Su: 100 × 27/30 = 90 mL.
5Çözümlü bir örnek
Her adımı izleyin. Açmadan önce sonrakini tahmin etmeye çalışın. Tüm değerler alıştırma için uydurulmuştur.
Çözümlü örnek%50 ve %10 dekstroz karıştırarak 1000 mL %20 dekstroz hazırlamanız gerekiyor. Her birinden kaç mL gerekir?
1H = %50, L = %10 ve hedef T = %20. Hedef H ile L arasındadır, yani karışım mümkündür.
2%50 payı = T − L = 20 − 10 = 10
%10 payı = H − T = 50 − 20 = 30
Toplam: 40 parça.
350%: 1000 × 10/40 = 250 mL
10%: 1000 × 30/40 = 750 mL
4%50’likten dekstroz: 250 × 0,50 = 125 g. %10’luktan: 750 × 0,10 = 75 g. 1000 mL’de toplam 200 g, bu 100 mL başına 20 g eder: %20.
Cevap 250 mL %50 dekstrozu 750 mL %10 dekstrozla karıştırın.
6Sık yapılan hatalar
- g ile mg’ı karıştırmak: %1, 10 mg/mL’dir, 1 mg/mL değil.
- 1:1000’i 1000 mL’de 1 mg diye okumak. O, 1000 mL’de 1 g’dır.
- Sulandırmadan sonra son hacim yerine seyrelticiye bölmek.
- Alligasyonda her güce çapraz almak yerine kendi farkını vermek: yüksek güç T − L alır.
- Suyun veya düz bazın %0 olduğunu unutmak.
Kendini sına %40’lık stok ve sudan 100 mL %10’luk çözeltiye ihtiyacınız var. Ne kadar stok kullanırsınız?
- 10 mL
- 25 mL
- 40 mL
- 75 mL
Cevap: 25 mL. %40’ın parçaları: 10 − 0 = 10. Suyun parçaları: 40 − 10 = 30. Stok: 100 × 10/40 = 25 mL, yanında 75 mL su. 75 mL, parçaları çapraz almamaktan gelir.
7Sınav soruları nasıl görünür
- Kolay: yüzde ve oran gücü. Bir hacimdeki mg veya g’ı, gram ve hacimden bir yüzdeyi bulun veya bir oranı yüzdeye çevirin.
- Orta: sulandırma ve derişimler. Toz hacmini ekleyin, mg/mL’yi ve bir doz için çekilecek hacmi bulun. Bazı etiketler bir tabloda birkaç güç verir.
- Zor: alligasyon. Bir stoğu suyla seyreltin, iki çözeltiyi karıştırın veya hedef güce ulaşmak için daha zayıf bir merhem veya düz baz ekleyin.
Bu sorulardaki tüm değerler alıştırma için uydurulmuştur ve klinik rehber değildir. Gerçek uygulamada her zaman ürün bilgisini ve yerel prosedürleri kullanın.
Uygulamada adım adım öğreninUygulamada adım adım öğrenin