Hemşirelik giriş sınavları için kimya konusunu sıfırdan öğrenin
1Atomlar, iyonlar ve izotoplar
Bir atomun çekirdeğinde protonlar (+) ve nötronlar (yüksüz) vardır; çevresinde neredeyse kütlesiz elektronlar (−) bulunur.
- Atom numarası = proton sayısı. Elementi belirler.
- Kütle numarası = proton + nötron.
- Nötr bir atomun elektron sayısı proton sayısına eşittir.
- İzotoplar aynı proton sayısına ama farklı nötron sayısına sahiptir (karbon-12, karbon-14).
- İyonlar elektron kazanmış (negatif anyonlar, Cl⁻) veya kaybetmiştir (pozitif katyonlar, Na⁺).
nötron = kütle numarası − atom numarası
Kendini sına Bir atomun 17 protonu ve 35 kütle numarası var. Kaç nötronu vardır?
- 17
- 18
- 35
- 52
Cevap: 18. Nötron = 35 − 17 = 18. Sayıları toplamak (52) veya proton sayısını tekrarlamak (17) olağan hatalardır.
2Periyodik tablo ve bağlar
Elementler atom numarasına göre sıralanır. Gruplar (sütunlar) değerlik elektron sayısını ve benzer özellikleri paylaşır; periyotlar satırlardır. 1. grup = alkali metaller, 17. grup = halojenler, 18. grup = soy gazlar (dolu kabuklar, tepkimeye girmez).
Metaller soldadır: parlak, iletkendir, elektron verirler. Ametaller sağdadır ve elektron alır veya paylaşır. Bir periyot boyunca atomlar küçülür ve elektronegatiflikleri artar; flor en elektronegatif elementtir.
- İyonik bağ: bir metal bir ametale elektron verir (NaCl). Erime noktaları yüksektir; çözündüğünde iletir.
- Kovalent bağ: ametaller elektron çiftlerini paylaşır (H₂O, CO₂). Eşit olmayan paylaşım onu polar yapar.
- Hidrojen bağları: su gibi moleküller arasındaki çekimler; suyun yüksek kaynama noktasını açıklarlar.
İyonik formüller yükleri dengeler: Ca²⁺ + 2 Cl⁻ → CaCl₂; 2 Al³⁺ + 3 O²⁻ → Al₂O₃.
Kendini sına Hangi element çifti büyük olasılıkla iyonik bağ oluşturur?
- Azot ve hidrojen
- Hidrojen ve hidrojen
- Karbon ve oksijen
- Sodyum ve klor
Cevap: Sodyum ve klor. Tepkimeye yatkın bir metal (Na) ve bir ametal (Cl) bir elektron aktarır. Diğer çiftler, kovalent bağlarda elektron paylaşan ametallerdir.
3Maddenin halleri ve gazlar
Katıların şekli ve hacmi sabittir; sıvıların hacmi sabittir ama şekli sabit değildir; gazlar bulundukları kabı doldurur. Sıcaklık, parçacıkların ortalama kinetik enerjisini ölçer.
Faz değişimleri: erime, donma, buharlaşma, yoğuşma, süblimleşme (katı → gaz) ve kırağılaşma (gaz → katı). Faz değişimi sırasında sıcaklık sabit kalır.
Gaz yasaları (sıcaklıklar kelvin cinsinden):
Boyle: P₁V₁ = P₂V₂ Charles: V₁/T₁ = V₂/T₂
Kendini sına Sabit sıcaklıkta bir gaz hacminin üçte birine sıkıştırılıyor. Basıncına ne olur?
- Aynı kalır
- Üç katına çıkar
- Üçte birine düşer
- İki katına çıkar
Cevap: Üç katına çıkar. P × V sabit kalır (Boyle yasası), bu yüzden hacmin üçte biri, basıncın üç katı demektir.
4Çözeltiler, asitler ve bazlar
Çözelti, bir çözücü içinde çözünmüş bir çözünenden oluşur. Su polardır ve iyonik ve polar maddeleri çözer; yağ (apolar) onunla karışmaz: “benzer benzeri çözer”.
molarite (M) = çözünenin mol sayısı ÷ çözeltinin litresi C₁V₁ = C₂V₂
pH ölçeği 0’dan 14’e kadardır: 7’nin altı asidik, 7 nötr, 7’nin üstü bazik. Her birim 10 katıdır, yani pH 3, pH 5’ten 100 kat daha fazla H⁺ içerir.
Asit + baz → tuz + su (nötralleşme). Kuvvetli asitler tamamen iyonlaşır (HCl); zayıf asitler yalnızca kısmen (asetik asit). Bir tampon pH değişimine direnir; bikarbonat tamponu kanı pH 7,4 civarında tutar.
Kendini sına 4 M’lik bir çözeltinin 50 mL’sini 200 mL’ye seyreltiyorsunuz. Yeni derişim nedir?
- 0,25 M
- 1 M
- 16 M
- 4 M
Cevap: 1 M. C₂ = 4 × 50/200 = 1 M: hacim dört kat artar, bu yüzden derişim dört kat azalır. 16 M bölmek yerine çarpar.
5Tepkimeler ve stokiyometri
Bir denklemi, her elementin iki tarafta da aynı sayıda atoma sahip olmasını sağlayana kadar katsayıları değiştirerek dengeleyin; alt indisleri asla değiştirmeyin.
- Sentez: A + B → AB. Ayrışma: AB → A + B.
- Tek yer değiştirme: A + BC → AC + B. Çift yer değiştirme: AB + CD → AD + CB.
- Yanma: yakıt + O₂ → CO₂ + H₂O. Nötralleşme: asit + baz → tuz + su.
Bir mol 6,02 × 10²³ parçacıktır. Molar kütle, atom kütlelerinin toplamıdır (H₂O = 18 g/mol). Yol: kütle → mol → mol oranı → mol → kütle.
Yükseltgenme elektron kaybı, indirgenme elektron kazanımıdır (OIL RIG). Katalizörler tükenmeden tepkimeleri hızlandırır; ısı, derişim ve yüzey alanı da hızı artırır.
Çözümlü örnekBol oksijende 4 g H₂ yandığında kaç gram su oluşur? (2H₂ + O₂ → 2H₂O; H₂ = 2 g/mol, H₂O = 18 g/mol)
14 g ÷ 2 g/mol = 2 mol H₂.
2H₂ : H₂O = 2 : 2 = 1 : 1, yani 2 mol H₂O oluşur.
6Sınav soruları nasıl görünür
- Kolay (temel terimler ve bilgiler): atom altı parçacıklar, periyodik tablonun grupları, bağ türleri, maddenin halleri, pH ölçeği, tepkime türleri.
- Orta (kavramları uygulama): kütle numarasından nötronlar, iyonik formüller, gaz davranışı, molarite ve seyreltme, basit denklemleri dengeleme, molar kütle.
- Zor (vakalar ve analiz): yanma denklemlerini dengeleme, gramdan grama, sınırlayıcı bileşen, pH ve [H⁺], ortalama atom kütlesi, gaz yasası hesapları ve tamponlar.
Her adımda birimleri yazın; çarpmanız mı bölmeniz mi gerektiğini onlar gösterir.
Uygulamada adım adım öğreninUygulamada adım adım öğrenin